Skírnir - 01.04.2000, Side 55

ATLI HARÐARSON
Sturlunga, goðaveldið
og sverðin tvö
1. Inngangur1
STURLUNGA SAGA fjallar um pólitísk átök en er fáorð um pólitískar
hugmyndir. A yfirborðinu er hún hlutlaus frásögn af valdabar-
áttu höfðingja á 12. og 13. öld. Frásagnarháttur og sjónarhorn
sögumanns útiloka heimspekilegar vangaveltur en sagan er samt
ekki eins hlutlaus og virðast kann við fyrstu sýn. í því sem hér fer
á eftir ætla ég að færa rök að því að hún taki afstöðu með kirkju
og kóngi gegn íslenska goðaveldinu. Þessi niðurstaða mín er ekki
frumleg. Armann Jakobsson hefur til dæmis haldið fram svipaðri
túlkun þótt hann rökstyðji hana öðruvísi en ég geri.2 Flestir virð-
ast þó hafa litið á Sturlungu sem ópólitíska og hlutlausa frásögn.
Astæða þessa er ef til vill að nokkru leyti sú að menn hafa verið
tregir til að fallast á að bókin sem segir frá því hvernig landið
komst undir stjórn útlendra konunga tali beinlínis máli þeirra
gegn innlendum valdhöfum.
Sturlunga er ekki verk eins manns. Hún er samsteypa úr
mörgum sögum. Við vitum að Sturla Þórðarson ritaði íslendinga
sögu, sem er lengsta sagan í safninu. Sturla tók þátt í mörgum
þeim atburðum sem frá er greint í sögunni. A tímabili upp úr
1250 virðist hann ekki hafa verið meira en svo hrifinn af áhrifum
Hákonar gamla Noregskonungs á Islandi ef marka má Þorgils
sögu skarða:
1 Hugmyndin að þessari ritgerð kviknaði á ráðstefnu um íslenska þjóðveldið
sem Liberty Fund hélt á Þingvöllum í ágúst 1999 að frumkvæði Hannesar H.
Gissurarsonar stjórnmálafræðings. Eiginkona mín, Harpa Hreinsdóttir ís-
lenskukennari og Gunnar Harðarson heimspekingur lásu drög að ritgerðinni
og hjálpuðu mér að færa ýmislegt til betri vegar. Ráðstefnugestum á Þingvöll-
um, Hörpu og Gunnari þakka ég skynsamlegar ábendingar og gagnlegar um-
ræður. Síðast en ekki síst þakka ég ritstjórum Skírnis fyrir vandaðan yfirlestur
og góð ráð.
2 Sjá Ármann Jakobsson 1994 og 1995.
Skírnir, 174. ár (vor 2000)