Skírnir - 01.04.2000, Qupperneq 120

114
MAGNÚS ÞÓR ÞORBERGSSON
SKlRNIR
ugg leið til vinsælda.48 Lengi framan af áttu ný íslensk samtíma-
leikrit hins vegar engu sérstöku fylgi að fagna meðal áhorfenda
Þjóðleikhússins. Það var ekki fyrr en á síðari hluta áttunda ára-
tugarins sem bylgja af slíkum verkum sló í gegn í Þjóðleikhús-
inu.49 Vissulega má segja að íslensk leikritun hafi almennt verið í
lægð á árunum í kringum opnun Þjóðleikhússins, en svo virðist
sem Þjóðleikhúsinu hafi ekki fyrr en um 25 árum síðar tekist að
uppfylla hlutverk sitt sem uppeldisstöð leikskálda og stofnun þar
sem íslensk leikritun skyldi efld, eins og Indriða Einarsson hafði
dreymt um. A fyrstu árum hússins var frekar sótt á þau mið sem
menn þekktu hvað best, þ.e. í hina epísku sagnahefð.
VII
Þrátt fyrir að margir þeir listamenn sem áberandi voru í starfi
Þjóðleikhússins á fyrstu starfsárum þess hafi haft töluverða þekk-
ingu á þróun leiklistar í Evrópu og þeim byltingum og nýjungum
sem áttu sér stað í listinni, voru faglegar vangaveltur um eðli leik-
listarinnar ekki áberandi í umræðunni um Þjóðleikhúsið um
1950. Bæði Indriði Waage og Lárus Pálsson, sem ráðnir voru leik-
stjórar ásamt Haraldi Björnssyni við Þjóðleikhúsið strax í upp-
hafi, höfðu kynnst nýjungum og tilraunum í leikhúsi erlendis, og
þótt vissulega megi sjá áhrif þessa í sýningum þeirra, birtist engin
slík sýn í opinberri umræðu. Það er í raun merkilegt hversu lítið
fagfólk úr leikhúsinu tjáði sig um markmið og hlutverk Þjóðleik-
hússins út frá faglegu sjónarmiði.50 Þeir sem höfðu í frammi ein-
hverja tilburði til faglegrar umfjöllunar um leiklist áttu ekki auð-
velt uppdráttar þar eð engin hefð var fyrir slíkri umræðu. Sumir
gagnrýnendur gengu nokkuð langt í þessari viðleitni, en þó ein-
48 Reyndar virðist þetta hafa verið að breytast á undanförnum árum. Meira að
segja leikgerðir af skáldsögum Halldórs Laxness hafa ekki öðlast vinsældir í
líkingu við þær sem þær hlutu 1950-1980.
49 Hápunktur þessarar bylgju er Stundarfriður Guðmundar Steinssonar sem
sýnt var 1979 og náði rúmlega 40 þúsund áhorfendum.
50 Undantekningar er að sjálfsögðu að finna; t.d. skrifaði Freymóður Jóhannes-
son mjög athyglisverða grein um leikmyndir í vígslusýningum Þjóðleikhúss-
ins í Alþýðublaðið 24.5. 1950.