Skírnir - 01.04.2000, Side 185

SKÍRNIR
SOVÉTTENGSL SÓSÍALISTA
179
inn hafi á starfstíma sínum frekar verið eins konar æxli eða mein-
semd í íslenskum stjórnmálum heldur en stjórnmálaflokkur í
sama skilningi og hinir flokkarnir. Þar sem markmið flokksins
hafi fyrst og fremst verið það að gerbreyta ríkjandi stjórnkerfi
hljóti öll afskipti hans af landsmálum að teljast viðleitni í þá átt.
iv) Siðferðilega er staða Sósíalistaflokksins bágborin miðað
við þetta. Það sem eftir stendur er lítið annað en hópur niðurrifs-
manna, jafnvel landráðamanna. Þór Whitehead hefur gengið svo
langt að krefjast þess að opinber rannsóknarnefnd verði skipuð til
að fara í saumana á fjárreiðum flokksins og tengslum hans við
Sovétstjórnina. Sú krafa hnykkir á þessu viðhorfi, þar sem tæp-
lega er hægt að krefjast slíkrar rannsóknarnefndar á öðrum for-
sendum en þeim að líklegt sé að öryggi þjóðarinnar hafi verið
stefnt í voða.
Sú mynd sem ég vil draga upp af samskiptunum er dálítið
önnur. Eg tel þessar fjórar meginhugmyndir, sem ég lýsti að ofan,
rangar í grundvallaratriðum af eftirfarandi ástæðum:
i) Valdamynstrið í kommúnistahreyfingunni var ekki svo aug-
ljóst að telja megi allar helstu athafnir og ákvarðanir Kommún-
istaflokks Islands og leiðtoga hans leiða af fyrirmælum sem þeir
hafi fengið. Islensku kommúnistarnir töldu sér að sjálfsögðu
skylt að hlýða skipunum Kominterns en það þýddi ekki að þeir
teldu sig jafnan þurfa að starfa eftir skipun. Hollusta íslenskra
sósíalista við Moskvustjórnina eftir daga Kommúnistaflokks Is-
lands bilaði ekki. Þeir töldu sig áfram bundna þeirri línu sem út-
lendir kommúnistaflokkar mörkuðu. En það er ekki sama og að
hlýða skipunum frá Moskvu.8
ii) Fjárstyrkir til Sósíalistaflokksins, Máls og menningar og
annarra flokkshollra fyrirtækja og stofnana sanna ekkert umfram
það að leiðtogarnir lögðu kapp á að halda vinskap sínum við
Moskvu og ræktuðu þann skilning þar eystra að stuðningur
þeirra við austurblokkina væri skýlaus.
8 Sjálfir hældu sósíalistar sér lengi af því að hafa tekið afstöðu með Tító í deilum
þeirra Stalíns seint á fimmta áratugnum. Það er að vísu ofsagt að þeir hafi tek-
ið afstöðu með Tító, en að minnsta kosti lýstu þeir ekki yfir stuðningi við
Stalín, eins og þeim hefði verið skylt að gera nokkrum árum áður. Sjá Kœru
félagar, bls. 159-60.