Skírnir - 01.04.2000, Qupperneq 189

SKÍRNIR
SOVÉTTENGSL SÓSÍALISTA
183
En hver voru markmið flokksyfirvalda hverju sinni með því
að veita erlendum hreyfingum beina fjárstyrki? A kominternár-
unum var það einfaldlega eitt hlutverk miðstöðvarinnar í Moskvu
að styrkja starfsemi aðildarflokkanna eftir því sem nauðsyn
krafði. Margir kominternflokkar voru á föstum fjárlögum sam-
bandsins sem merkti í raun að þeir voru reknir fyrir fé frá Kom-
intern. Islendingarnir voru ekki á föstum greiðslum en þágu
minniháttar styrki vegna útgáfustarfs og kosningabaráttu. Féð
sem rann til íslenskra kommúnista á árunum 1920 til 1943 er
minna en svo að það geti skýrt samband þeirra við Komintern.
Stefna Moskvuyfirvalda gagnvart erlendum sósíalistaflokkum
tók ýmsum breytingum á fyrstu árunum eftir stríðið. Eftir 1950
má hins vegar segja að stefnan hafi í grófum dráttum verið sú að
hafa hag af vináttu við stjórnmálahreyfingar á Vesturlöndum án
þess að reyna að hafa fulla stjórn á stefnu þeirra. Fjárstyrkir geta
þó ekki skilist öðruvísi en sem ein aðferð til að gera þessar hreyf-
ingar háðar Moskvu og þar með hafa áhrif á stefnu þeirra. Af-
skipti af þessu tagi höfðu í flestum tilfellum afar slæm áhrif á
kommúnistaflokka. Þeir einangruðust, náðu aldrei að verða full-
gildir þátttakendur í pólitískri baráttu heima fyrir og hættu smám
saman að vera stjórnkerfi landa sinna nokkur ógnun. Það merki-
lega við Sósíalistaflokkinn er að leiðtogum hans tókst að halda
tengslunum við Moskvu en forðast þó þessi örlög. Þetta bendir til
þess að mönnum hafi þótt mikill fengur í sambandinu og viljað
notfæra sér það, en þó ekki orðið algjörlega háðir því.
Mín skoðun er sú, og þetta reyndi ég að sýna fram á í bókinni
Kœru félagar, að hagsmunirnir sem leiðtogar sósíalista vildu ekki
fórna hafi verið möguleiki flokksins til að hafa áhrif á viðskipti
landanna frekar en beinn fjárhagslegur ávinningur af sambandinu
við Moskvu. Viðskiptin eru að mínu mati aðalatriðið. Þannig er
niðurstaða mín sú að leiðtogar íslenskra sósíalista hafi verið ger-
endur í samskiptum sínum við Sovétríkin. Þeir sóttust eftir þess-
um tengslum og kostuðu kapps um að halda þeim, jafnvel þegar
pólitískir vindar blésu þannig að það er vandséð að þetta hafi
orðið til annars en ills fyrir hreyfingu þeirra.
Islensk stjórnvöld gerðu mikla viðskiptasamninga við stjórn-
ina í Moskvu 1946-1947 og aftur 1953. Viðskiptasamningurinn