Skírnir - 01.04.2000, Page 207

SKÍRNIR
ENN ER RÝNT í GULLNAR TÖFLUR
201
rokkin. Lindow vekur hins vegar athygli á ýmsum eftirtektarverðum at-
riðum í lýsingu Snorra á útför Baldurs. I fyrsta lagi hefur líkið verið fjar-
lægt frá heilagri miðju til útjaðarins við strönd hafsins (í áttina að yfir-
ráðasvæði jötnanna þar sem sköpunarathafnir eins og fæðing Heimdallar
og uppvakning Asks og Emblu hafa líka átt sér stað) (83). Þó að óvíst sé
að skipum þeim sem fundist hafa í grafhaugum víkinga hafi nokkurn
tímann verið ætlað að „sigla“ (flest voru þau brennd eða hulin grjóti)
(80-81), virðist eftir frásögn Snorra að dæma að Baldur verði bæði að
vaða eld og vatn (Lindow telur (84-85) að þessi frásögn sé hugsanlega
skyld lýsingum á útför Sigurðar hrings í Skjöldungasögu og Haka kon-
ungs í Ynglingasögu). Ennfremur lítur út fyrir að nauðsynlegt sé að fá
jötun til að binda enda á þessa skilnaðarathöfn lifandi og dauðra (81)
(hugsanlega eins og hinn gamli „engill dauðans" í frásögn Ibn Fablan af
útför höfðingjans Rus á ánni Volgu). Eins og Lindow vekur athygli á
(89), er Hyrrokkin dæmi um fullkominn umsnúning: kvenkyns jötunn
sem ríður ótömdum villidýrum (eins og tröllkonan sem Heðinn mætir í
Helgakviðu Hjörvarðssonar) inn í heim guðanna (eins og Skaði). Hún
minnir einnig á að ragnarök eru yfirvofandi, þar sem hún ríður úlfi með
ormabeisli,17 og kveikir blossa og eldingar þegar hún hleypir skipinu af
stokkunum þannig að það er dæmt til að sökkva í hafið. Samt sem áður
vekja norsku og dönsku heimildirnar (þar sem lítið kemur fram um út-
förina nema sagt er að haugur hafi verið gerður) efasemdir um að Baldur
hafi raunverulega verið dauður (98-100).
Næst snýr Lindow sér að frásögn Snorra af ferð Hermóðar til Helj-
ar, en á hana er ekki minnst hjá Saxa og aðeins vísað lauslega til hennar í
Málsháttakvæði frá þrettándu öld. Lindow heldur því hins vegar fram á
sannfærandi hátt að frásögnin eigi rót sína að rekja til týnds kvæðis undir
ljóðahætti sem hafði að geyma samræður Friggjar, Baldurs og Þakkar
(102, 125 og 127). I næsta kafla á undan lagði Lindow áherslu á form-
gerð, mynstur og tengsl (Hyrrokkin gegndi þar mikilvægu hlutverki), en
í þessum kafla leggur hann áherslu á frásagnargerðir þar sem ferðalag
Hermóðar til Heljar á sér skýrar hliðstæður í leiðslubókmenntum frá
miðöldum og þjóðlegum norrænum sagnahefðum sem birtast í kvæðum
um sendiför, eins og Baldurs draumum og Skírnismálum,18 ásamt fleiri
goðsögnum þar sem sendimenn eru gerðir út í sviksamlegum erinda-
gjörðum (t.d. þegar Frigg sendir Fullu til Geirröðar, Þór sendir Þjálfa til
Hrungnis og Atli skipar sendimanni til Gunnars). Það sem vekur athygli
hér er að Hermóður, sem upphaflega virðist hafa verið sendimaður eða
17 Eins og Lindow bendir á annars staðar (160) má finna aðra hliðstæðu í fjötrun
Loka, þar sem einn sonurinn, í gervi úlfs, rífur hinn í sig, og ormur drýpur
eitri.
18 Lindow (116) álítur Baldurs drauma vera næst lagi, en vekur einnig athygli á
að ljóðform (ljóðaháttur) og framrás Skírnismála séu merkilega lík Baldurs