Tímarit Máls og menningar - 01.02.2009, Blaðsíða 141

d ó m a r u m b æ k u r
TMM 2009 · 1 141
á borðinu er snertiflötur sögumanns við fortíð sem hann man ekki sjálfur og
þjónar hlutverki eins konar sönnunargagns fyrir sögum sem skyldmenni hans
segja honum. Áhugi hans beinist þó sjaldnast að gallhörðum staðreyndum
heldur þeim forgengilegu áhrifum sem við verðum fyrir í lífi okkar en setja
varanlegt mark á okkur engu að síður. Í frásögn Óskars af aflimun Stefáns
frænda hans gegna ópin sem berast frá drengnum um plássið eftir að morfín-
birgðirnar klárast veigamiklu hlutverki því þau gefa fjarstöddum hugmynd um
gang mála: „nágrannarnir vissu hvað gerst hafði og mörgum varð ekki svefn-
samt fyrstu næturnar eftir að fóturinn var tekinn. Smám saman varð lengra
milli hljóðanna og nýr skammtur af morfíni barst frá Akureyri.“3 Skynhrifum
sem tengjast ánægjulegri minningum er líka lýst, t.a.m. lyktinni af lárviðarlaufi
sem ‚kveikti alltaf blik í augum föður‘ sögumanns þó áttatíu ár væru liðin frá
þeim atburðum sem henni tengdust. Faðirinn segir frá því þegar móðir hans
tók hann með á síldarplanið á Siglufirði og þegar honum fór að renna í brjóst
sendi hún hann til karla í pakkhúsi þar sem haugur af lárviðarlaufi var geymd-
ur. Hann segir svo frá: „Síðan sópaði ég laufinu yfir mig og sofnaði alsæll undir
grænni lárviðarsæng. Grútarlyktin hvarf úr vitunum og þegar ég vaknaði hljóp
ég eins og ilmandi kryddbaukur um bryggjurnar “(29).
Frásögnin af lárviðarlaufinu er dæmi um texta þar sem flakkað er á milli
tímasviða án þess að lesandinn verði þess var. Hún er leidd inn af sögumann-
inum með orðunum: „Bragðið af lárviðarlaufinu kveikir alltaf blik í augum
hans.“ Orðalagið gefur til kynna að sögumaður hafi átt fjölmargar áþekkar
stundir með föður sínum og því má segja að laumað sé að lýsingu á sambandi
feðganna. Síðan víkur aðalsögumaður bókarinnar til hliðar af hæversku og
gefur öðrum sögumanni, þ.e. föður sínum, orðið: „Í gamla daga þegar ég var
strákur … [o.s.frv.]“ Saga föðurins er römmuð inn með eftirfarandi athuga-
semd: „… segir pabbi og stingur gafflinum í síldina.“ Hér eru tvær kynslóðir
að ræða saman og þó það sé ekki tekið fram í textanum þá má gera sér í hugar-
lund að undirstaðan í eiginlegum og óeiginlegum skilningi sé arfur frá þriðju
kynslóðinni, þ.e. borðið hennar Stefaníu ömmu. Heimsókn sögumanns til Est-
erar föðursystur sinnar rennir frekari stoðum undir það að um sé að ræða
fjölskyldu þar sem rík hefð er fyrir sagnamennsku yfir borðum:
Ester býr í risinu á háreistu timburhúsi þar sem sér yfir bryggjurnar og fjörðinn. Í
litla eldhúsinu á kvistinum beið mín hangikjöt með uppstúf, hún hafði átt von á mér.
Frænka var hin hressasta, létt á sér eins og unglingur þótt hún væri komin á níræð-
isaldur og sjónin farin að daprast.
Er við höfðum gert hangikjötinu góð skil vaskaði ég upp meðan Ester sauð vatn í
skaftpotti og hellti upp á kaffi með gamla laginu í dældaðri blikkkönnu. Úti var byrjað
að skyggja og regnhryðjurnar lömdu húsið. Ester fór að segja mér ýmislegt frá ömmu
og fyrstu árum hennar á Siglufirði, meðal annars þegar fóturinn var tekinn af Stebba.
Hún gekk að kvistglugganum og benti mér á hvar brakkinn hafði staðið við hliðina á
skemmunni sem nú hýsir Síldarminjasafnið. (13)
TMM_1_2009.indd 141 2/11/09 11:27:33 AM