Vísir - 14.12.1960, Blaðsíða 97

Vísir - 14.12.1960, Blaðsíða 97
Skúlí Skúlason: íslenzk blaðamennska í 50 ár. Skúli Skúlason ÞaS er vandi aS gera í stuttu máli grein fyrir framvindu íslenskrar blaðamennsku á umliSinni hálfri öld. Ekki vegna þess aS efnis sé vant, því aS þetta tímabil hefur verið viðburSaríkara i sögu blekiSnaðarins en nokk- urt áður, heldur vegna þess að ekki er hægt aS grípa til áþreifanlegs mælikvarða og sýna með honum muninn á því, sem var og er. Þegar skrifaS er um landbúnaS eSa sjávar- útveg er hægt aS vitna til hagskýrslna um stækkun ræktaðs lands og gripafjölda eSa lestartölu fiskiskipa og afla þeirra, en Guð náði þá, sem dirfast aS reyna að fara að gefa blöðum og blaðamönnum einkunnir, við skul- um segja fyrir málfar, sannsögli, eftirtektar- gáfu, stíl og svo framvegis. Um magn blaSaútgáfunnar er hinsvegar hægt að sýna fram á þaS meS tölum að það hefur margfaldast. Hinn stóraukni innflutn- ingur á blaSapappír er ólygið vitni um þetta °g sýnir að þó blöðunum hafi fjölgað, þá er sú fjölgun ekki nema smáræði hjá hinu, hve þau hafa stækkað og upplög þeirra auk- ist. Og þó er hvergi i veröldinni gefin út jafn niörg blöð og timarit og á íslandi. Sumar aSrar þjóðir eru fremri íslendingum um papp- írseyðslu, en það stafar af þvi, að hin út- breiddustu blöð þeirra eru miklu stærri en islenzku blöðin. Hér verður i eftirfarandi greinarkorni leit- ast við aS segja frá þvi markverSasta, sem gerst hefur í blaðaútgáfu íslendinga undan- farna áratugi. Lesandinn er beðinn að afsaka, að það verður ekki nema hrafl, því að enn er ekki við neina blaðaútgáfusögu að styðjast. og þaS getur veriS hættulegt aS treysta á minniS þegar rifja skal upp atburði hálfrar aldar. BLÖÐIN FYRIR 1910. Aldamótaárið voru þessi þrjú vikublöð viS- lesnust á íslandi: Fjallkonan, sem Valdimar Ásmundsson gaf út, ísafold Björns Jónssonar og Þjóðölfar Hannesar Þorsteinssonar. Þetta voru ,„stórveldin" i landinu og útbreiddust. Þjóðólfur var elztur, fæddur af Sveinbirni Hallgrímssyni og uppalinn af Jóni Guðmunds- syni en eftir hann stýrðu bæði þjóðskáldið Matthías og Jón Ólafsson honum um skeið, en Hannes hafði átt hann síSustu átta árin, og skildi ekki við hann fyrr en i árslok 1909. __ ísafold hafði Björn Jónsson stofnaS 1874 og stjórnaði henni til haustsins 1909, er Ólafur sonur hans tók við, en hans naut ekki við nema tiu ár, og eftir hans dag var ekki um ísafold að ræða sem sjálfstætt blað. Fjall-* konuna hafði Valdemar Ásmundsson stofnað árið 1884 og var ritstjóri hennar þangað til hann dó, árið 1902, en eftir það tók henni að hnigna. í byrjun aldarinnar var gefiS út blaS á BessastöSum. Þar kom út Þjóðviljinn, sem Skúli Thoroddsen hafði stofnað á ísafirði 1887 og hélt úti, síðast í Reykjavik, til ársins 1915. Á ísafirði kom út Vestri, á Seyðisfirði Austri Skafta Jósefssonar og á Akureyri stofnaði Jftkmibpco ATLASfCOPCO Loftþjöppur og loftverkfæri fara sigurför um heiminn. Útvegum meS stuttum fyrir- vara hverskonar loftþjöppur og loftverkfæri. ***ssmg::;;r:;^ Loftslöngur, slöngutengi og borstál oftast fyrirliggjandi. Einkaumboð fyrir A.TLAS COPCO. LANDSSMIÐJAN Simi: 11680. Afmælisblað VlSIS VlSIR 50 ÁRA Einar Hj. Kvaran Norðurland aldamótaárið. Ennfremur kom Bjarki út á Seyðisfirði um aldamótin. Fyrir aldamótin sáu ýms blöð dagsins Ijós, en urðu skammlif, svo sem Dagskrá Einars Benediktssonar, sem átti að verða dagblað, og ísland Þorsteins Gíslasonar.Sama gerðist og á fyrstu árum aldarinnar. Þá var reynt aS gefa út blaS, sem einkum var ætluS Reykja- vík og skírt i höfuSiS á höfuSstaSnum. Reykja- víkin var undir stjórn hins gamalreynda blaSa- manns Jóns Ólafssonar áriS 1903—07 og var þá talsvert keypt. Þegar simasamband komst á við útlönd 1906 hugSist Jón breyta útgáfu Dagblaðsins, en þaS lifSi mjög stutta stund. — Lögrétta Þorsteins Gíslasonar varS lang- lífust vikublaSanna, sem byrjuðu að koma út á fyrsta áratug aldarinnar. Hún var í fyrstu gefin út af Heimastjórnarflokknum en varð síðar eign Þorsteins og kvað mikiS að henni scm stjórnmálablaði um skeið. Hófst útgáfa blaðsins árið 1906 en lauk 1936. Ingólfur var á fyrsta áratug aldarinnar boð- beri Landvarnarstefnunnar undir forustu, Benedikts Sveinssonar og Bjarna frá Vogi og jafnframt hélt flokkurinn úti blaðinu Landvörn árin 1903—04. Ritstjóri hennar var Einar Gunnarsson, stofnandi Vísis. Hann stofnaði einnig barnablaSiS Unga ísland. HVAÐ STÓÐ í BLÖÐUNUM? Vikublöðin fyrir 50 árum voru undantekn- ingarlitið aðeins fjórar blaðsíður og brotið minna en á dagblóðunum nii. Má því nærri geta að fjölbreytni efnisins var tak- mörkuð, ekki sizt vegna þess að stjórnmála- leiðararnir voru miklu lengri en nú gerist. Það þótti engin goðgá að hafa þá 3—4 dálka og jafnvel ekki vansalaust að þeir væru styttri. Og fólk las þá stundum tvisvar og þrisvar og að vetrarlagi komst enginn hjá að hlusta á þá i sveitinni, því að þeir voru lesnir hátt á kvöldvökunni. — Stjórnmálin voru æðsta inni- hald blaðsins og á flestum heimilum var ekki rifist um þau, því aS víSast hvar var ekki keypt nema eitt blað, og skoðun blaSsins var að jafnaði skoSun heimilisfólksins. Sveita- heimilin voru ýmist „ísafoldarheimili" eSa „Þjóðólfsheimili". Þá fluttu blöðin fréttapistla utan af landi, rabb um árferði og prísa, dánarfregnir og slysfarir og þessháttar En skipulag var ekkert á þessari fréttaþjónustu, þvi aS þeir voru ekki nema fáir sem gerSu þetta aS gamni sínu. En i heilum sýslum var kanski enginn slikur fréttamaSur, og „þar gerSist aldrei neitt", sem fólk vissi um. — Þá áttu blöðin og að ýmsa sjálfboðaliða í stjórnmálaskrifum viðsvegar um land, en þeir voru fáir en skrifuSu óþarf- lega oft og óþarflega langt mál. ¦— Innlendar smáfréttir rúmuSust oft á minna en einum dálki og voru fremur fábreytilegar, t. d. var þaS venjan aS telja upp farþega, sem komu og fóru með skipunum og var nafns skipstjór- ans oftast getiS í upphafi klausunnar. Oft voru þessar smáfréttaklausur notaSar til smá ónota, svosem þar sem segir: „Grimur Thomsen datt af baki en brotnaSi ekki." Þetta væri meinlaust, ef fyrirsögn klausunnar hefSi ekki veriS: SLYS! 97
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.