Andvari - 01.01.1976, Side 122

120
SIGURÐUR I'ÓRARINSSON
ANDVAIU
Axel Strindberg hefur síðan skrifað meira en tuttugu bækur. Þar á meðal
er bók um sænskar bókmenntir millistríðsáranna, Mánniskor mellan krig —
Fólk milli stríða, og er sú bók enn æskilegt lestrarefni iþeim, er kynnast vilja
þessu gróskumikla tímabili í sænskum bókmenntum. Strindberg liefur og
skrifað nokkur leikrit, bæði fyrir útvarp og leiksvið, og hefur a. m. k. eitt þeirra,
Kalifens son — Sonur kalífans, verið leikið í sænska þjóðleikhúsinu. Hann
er maður músíkalskur, hefur skrifað bók um Chopin og jþýtt óperuna Carmen.
Hann hefur tekið virkan þátt í félagsstörfum sænskra rithöfunda og átt sæti
bæði í stjórn Sænska rithöfundafélagsins og Félags sænskra rithöfunda.
Á árum annarrar heimsstyrjaldarinnar vann ég alllengi við alfræðibók
Bonniers hjá Bonniersforlaginu í Stokkhólmi sem varamaður eins ritstjórnar-
mannsins, sem gegna þurfti herþjónustu. Herbergisfélagi minn við þann
starfa var Thorsten Jonsson, rithöfundur á mínu reki og þá talinn í hópi
efnilegustu yngri rithöfunda Svía. Hann kynnti mig á þessum árum fyrir
ýmsum sænskum rithöfundum, sem komu til hans á skrifstofu okkar, og
einn þeirra var Axel Strindberg. Þegar Strindberg heyrði, að ég væri ís-
lendingur, tók hann við sér og kvað land mitt ekki vera sér alveg ókunnugt,
því að þar hefði hann dvalið, aðallega norður á Akureyri, þegar hann var
að skrifa bókina Bondenöd ocli stormaktsdröm. Mér kom þetta dálítið á
óvart, því að ég var allvel kunnugur á Akureyri, þar eð ég hafði verið þar
í menntaskóla og dvalið þar nokkurn tíma sumar hvert 1934—1939, en aldrei
hafði ég heyrt Axel Strindberg nefndan norður þar.
Nokkru síðar en ég var kynntur þessum manni, sem bar nokkurt svip-
mót síns fræga föðurbróður og virtist liafa það sameiginlegt honum, að vera
næmur á taugum, bauð hann mér eitt kvöld heim til sín og konu sinnar,
Karin Herms, en þau bjuggu þá á Söder í Stokkhólmi. Ég spurði Axel
Strindberg þetta kvöld, hvernig hefði eiginlega staðið á því, að liann fór
til íslands. Hann kvað bezt, að kona sín skýrði mér frá því, þar eð hún
ætti raunverulega heiðurinn af því uppátæki. Það sem hún sagði mér, var
eftirfarandi, og staðfesti hann, að rétt væri með farið:
„Jú, það var þannig, að Axel var að berjast við að koma saman þessum
doðranti, Bondenöd och stormaktsdröm. Hann var orðinn ofþreyttur, oflesinn
og ómögulegur á taugurn og var að leggja árar í bát. Svo var það eitt kvöld,
þegar síminn hafði hringt óvenju mikið, að hann kallaði til mín í örvæntingar-
rómi: „Nei, þetta gengur andskotann ekki lengur. Ég verð að komast á einhvern
veraldarhjara, þar sem ég get unnið í friði.“ Ég kallaði á móti í ertnistóni: