Ritmennt - 01.01.2003, Blaðsíða 35

Ritmennt - 01.01.2003, Blaðsíða 35
RITMENNT_________________________________________BJÖRN GUNNLAUGSSON OG NÁTTÚRUSPEKIN í NJÓLU 74), sem kom út árið 1828 í þýðingu Jóns á Bægisá [68]. Hitt er þó ekki síður sennilegt, að Björn hafi einkum orðið fyrir áhrifum af lestri erlendra fræðirita og kennslubóka um náttúruspeki og guðfræði, bæði á námsárum sínum í Höfn og eins eftir að heim var komið. í skýringum sínum við Njólu vitnar Björn til dæmis beint í Théodicée eftir heimspekinginn og stærðfræðinginn Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716).49 Hann átti og rit eftir danska guð- fræðinginn og heimspekinginn Christian Bastholm (1740-1819) og hefur því eflaust þekkt kenningar Christians Wolffs, sem voru fyrirferðamiklar í heimspekikennslunni við Hafnarháskóla á þriðja fjórðungi átjándu aldar. Þegar Björn var við nám í Höfn voru áhrif Kants hins vegar orðin mjög mikil og fjallað var ítar- lega um kenningar hans í kennslunni í heimspeki og guðfræði.50 I því sambandi má og nefna, að kennarar Björns, þeir 0rsted og Degen, höfðu báðir skrifað doktorsritgerðir um verk Kants. 0rsted varð fljótlega einn helsti talsmaður rómantísku náttúru- spekinnar, en hún byggði að hluta á kenningum Kants og fylgis- manna hans, þeirra Johanns Gottliebs Fichtes (1762-1814) og Friedrichs Wilhelms Josephs Schellings (1775-1854).51 Annar fræðimaður, sem einnig varð fyrir nokkrum áhrifum frá þeim Kant, Fichte og Schelling, var guðfræðingurinn Friedrich Daniel Ernst Schleiermacher (1768-1834), sem Björn vísar tvisvar til í Njólu. Þótt Björn væri ósammála Kant og fylgismönnum lians í mörg- [49]. Kaflinn „Um lögun og stærð jarðar, svo og hennar hræringu og samband við aðra himinlinetti" (bls. 3-77) eftir þá Grím Jónsson síðar amtmann (1785- 1849) og Þórð Sveinbjörnsson síðar dómstjóra er hið ágætasta kennsluefni í stjörnufræði þess tíma. Höfundarnir hafa greinilega stuðst við erlendar fræði- bælcur, þótt þeirra sé ekld getið sérstaklcga. Þó cr vísað í Dc forste Grunde eftir Thomas Bugge frá 1795 auk Vinagleði Magnúsar Stephensens. Minna má á, að þcir Björn Gunnlaugsson og Þórður Sveinbjörnsson voru við nám í Höfn á sama tíma. Þórður var sá sem hlaut gullverðlaun Hafnarháskóla í sagnfræði árið 1819. Bjarni Þorsteinsson amtmaður mun liafa aðstoðað Þórð við að rita sinn hluta af Landaskipunarfræðinni. 49 Bókin heitir fullu nafni Essais de Théodicée sur la bonté de Dieu, la liberté de l'homme et l'origine du mal og kom út í Amsterdam árið 1710. 50 Heimspekingurinn Christian Wolff (1679-1754) var undir miklum áhrifum frá Leibniz. Fjallað er um kennsluna í heimspeki og guðfræði við Hafnarliá- skóla hjá [88]. Sjá cinnig [56], sem gefur fróðlegt yfirlit yfir heimspeki í Dan- mörku, og þar með á íslandi, á 18. öld. 51 Sjá t.d. [44] og rit, scm þar er vísað til. 31
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168

x

Ritmennt

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ritmennt
https://timarit.is/publication/859

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.