Ritmennt - 01.01.2003, Blaðsíða 17

Ritmennt - 01.01.2003, Blaðsíða 17
RITMENNT BJÖRN GUNNLAUGSSON OG NÁTTÚRUSPEKIN í NJÓLU verkefni háskólans í stærðfræði. Verkefnið fjallaði um þyngdar- áhrif sívalningslaga massa og hlaut lausn Björns gullverðlaunin í febrúar 1818. Kom það flestum á óvart þar sem verðlaunahaf- inn var nýbyrjaður í háskólanámi.6 Þennan vetur sótti Björn meðal annars fyrirlestra í stærðfræði hjá C.F. Degen, sem tók fyrir talnafræði, algebru, flatarmáls- fræði, hornafræði, heildun og deildun.7 Þá las hann einnig sögu, grísku og latínu. í bréfi til Geirs Vídalíns vorið 1818 segist hann vera að vinna að nýju verðlaunaverkefni Hafnarháskóla í stærð- fræði, sem fjalli um gerð töflu til þess að ákvarða fjarlægð milli tveggja staða út frá hnattstöðu þeirra.8 í bréfinu nefnir hann einnig, að bann hyggist um sumarið lesa stjörnufræði, rökfræði, sálfræði, heimspeki og eðlisfræði. Meðal kennara Björns í stærðfræðilegum greinum hafa eflaust verið, auk Degens, stjörnufræðingarnir H.C. Schumacher og E.G.F. Thune og eðlisfræðingurinn H.C. 0rsted.9 Sjá Dansk Litteiatui-Tidende for Aaret 1817, bls. 157 og Dansk Litteratm- Tidende for Aaret 1818, bls. 77. Tuttugu og fimm árum áður hafði annar ís- lendingur unnið til þessara sömu verðlauna. Það var Stefán Björnsson reikni- meistari, sem þá var kominn á áttræðisaldur (sjá [38]). Carl Ferdinand Dcgen (1766-1825) var prófcssor í stærðfræði við Hafnarhá- skóla á árunum 1814 til 1825. Hann var dugandi stærðfræðingur og hafði já- kvæð áhrif á þróun æðri stærðfræði við skólann. Nafn hans er þó fyrst og fremst skráð í sögu stærðfræðinnar vcgna vinsamlegra samskipta hans við norska snillinginn Niels Henrik Abcl (1802-29), cins og t.d. má lesa um hjá [87]. Um Degen og verk hans má einnig lesa hjá [4, 54]. Sjá Dansk Litteiatui-Tidende for Aaret 1818, bls. 127. Ekki er ljóst, hvort Björn tók þátt í kcppninni og engin verðlaun voru veitt í stærðfræði þetta árið. Hins vegar hlaut Þorleifur Guömundsson Repp (1794-1857) gullverð- launin í heimspeki og Gísli Brynjólfsson (1794-1827) viðurkenningu (acces- sit) í sömu grein. Þá hlaut Þórður Sveinbjörnsson (1786-1856) gullverðlaunin í sagnfræði [Dansk Litteiatui-Tidende for Aaret 1819, bls. 78). Handrit í Lbs 384 fol á handritadeild Landsbókasafns virðist vera uppkast að ritgerð Björns. Bréf Björns til Geirs Vídalíns er skrifað 21. maí 1818 og er varðveitt á hand- ritadeild Landsbókasafns í JS 98 fol. Auk bréfsins hef ég við samningu þessa kafla stuðst við eftirfarandi heimildir: [1, 12, 74]. Heinrich Christian Sclmmacher (1780-1850) var prófessor í stjörnufræði við Hafnarháskóla frá 1815 til 1850. Hann lærði m.a. stjörnufræði hjá hinum þekkta raunvísindamanni Carl Friedrich Gauss (1777-1855) í Göttingen. Þeir Schumacher og Gauss urðu miklir mátar og höfðu veruleg samskipti, t.d. í tengslum við landmælingar, sem þeir stunduðu báðir af kappi, hvor sínu megin landamæra konungsríkjanna Danmerkur og Hannovcr. Schumacher var reyndar svo upptekinn við þrihyrningamælingar í suðurhluta Danaveld- is, að árið 1821 fluttist liann til Altona (við Hamborg) og dvaldist lítið sem ekkert í Kaupmannahöfn eftir það. Staðgengill lians við stjörnufræðikennsl- INTRODUCTIO IN TETRAGONOMETRIAM ADMENTEM V. C. LAMBERT ANALYTICE CONSCRIFTA A STEPHANO BIÖRNSEN XATHEM. ET THlLOSOPti. COLTORK. HAVNIAE, AfUD l'ROFTIUM, UNIVERS. ÍISLIOPOL. JIDCCLIII, Ferhyrningafræði Stefáns Björnssonar, sem kom út 1780. 13
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168

x

Ritmennt

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ritmennt
https://timarit.is/publication/859

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.