Ritmennt - 01.01.2003, Blaðsíða 86

Ritmennt - 01.01.2003, Blaðsíða 86
SVANHILDUR GUNNARSDOTTIR RITMENNT Reyfaiai af lót Robinson Ciusoe Eftirlíkingar eða ritstælingar á Robinson Crusoe, sem fóru eins og eldur í sinu um Evrópu, hafa verið flokkaðar sem ákveðin bókmenntategund er nefnd hefur verið Robinsonaden upp á þýsku, enda voru þýsk- ir höfundar og útgefendur ötulastir við að halda lífi í þessari bókmenntagrein sem stóð í miklum blóma um miðja 18. öld. Frá Þýskalandi bárust sögurnar til Danmerkur, jafnt í þýddum sem frumsömdum verkum. Á íslensku hafa þessi verk verið kölluð Robinsonsögur. í langflestum sagnanna er ein aðalpersóna sem segir frá óvenju við- burðaríkri ævi sinni og er frásögnin ýmist í fyrstu eða þriðju persónu. Höfundar þessara sagna nýttu sér þekkt minni úr eldri bók- menntahefðum, svo sem útópíu- eða stað- leysubókmenntum, ferðasögum, ævisögum og skálka- og ævintýrasögum, og dylst það sjaldnast hvaðan áhrifin eru komin. Eins og áður sagði nutu raunsæislegar ævintýrasög- ur í þessum anda fádæma vinsælda í Evrópu langt fram eftir 18. öld og voru prentaðar í stórum stíl, sumar aftur og aftur, jafnt á frummálinu sem í þýðingum. Þessi stað- reynd er okkur nútímafólki ákaflega mikil- væg heimild um lífssýn og menningu þess fólks sem lifði á þessum tímum og hefur ekki hvað síst heimildagildi varðandi þá af- þreyingu sem alþýðan sótti í. En af söguefn- inu að dæma var hún sólgin í spennandi reyfara af samtímafólki. Við lestur bókanna gat hinn almenni lesari ferðast með sögu- hetjunni um áður óþekkt lönd og fylgt henni í gegnum súrt og sætt í ljósi trúarinn- ar á guð. I formálum að útgáfum Robinson- sagnanna var sérstök áhersla lögð á sann- leiksgildi frásagnanna. Höfundar skrifuðu gjarnan undir dulnefnum og létust vera út- gefendur sannrar frásagnar. Þeir skýldu sér á bak við persónur sínar sem áttu að hafa skrifað sjálfsævisögur eða endurminningar eða greint frá ævintýrum sínum með öðrum hætti. Látið var líta svo út sem útgefandinn hefði aðeins komist yfir handritið eða skráð frásögnina og þannig komið henni á fram- færi, öðrum til skemmtunar og lærdóms.3 Þegar litið er til íslands á þessum tíma var enga lognmollu að finna í ritstörfum lands- manna þrátt fyrir að hér fengist ekkert gefið út sem heyrði undir veraldlegar skemmti- bókmenntir hvort sem þær voru frumsamd- ar eða þýddar,- handritin héldu áfram að vera vettvangur bókmenntasköpunar og út- breiðslu þeirra. Þess vegna má með sanni kalla það tíðindi í íslenskri bókaútgáfu þeg- ar heimsbókmenntir á borð við Robinson- sögurnar af ævintýraköppunum Berthold og Gustav voru gefnar út á Hólum. Þótt höfundur Gustavs sögu sé ekki þekktur hefur aldrei leikið neinn vafi á upp- runa sögunnar enda getur útgefandi bókar- innar, Björn Markússon, hans í formála sín- um auk hins danska þýðanda hennar og seg- ir: „Læt ég þér koma fyrir sjónir, góðfúsi les- ari tvo Robinsons, nefnilega: þann svenska, sem af þýsku er útlagður af þeim sagnafróða Casparo Petro Rhothe, og engelska [...]" og á Björn þar við Berthold, en sú saga hefur ævinlega verið talin ensk að uppruna. 3 Þetta kemur vel fram í inngangsorðum, „Preface", Defoes að Robinson Crusoe: „The editor believes the thing to be a just history of fact; neither is there any appcarancc of fiction in it [...]". Sjá Defoe, Daniel. [...] Robinson Crusoe [...]. London 1965. Bls. 25. 82
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168

x

Ritmennt

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ritmennt
https://timarit.is/publication/859

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.