Ritmennt - 01.01.2003, Blaðsíða 114

Ritmennt - 01.01.2003, Blaðsíða 114
HRAFN SVEINBJARNARSON RITMENNT Reykjavík, nokkurs konar stimpilklukk- ur.79 Var það að erlendri fyrirmynd en var lagtniður 1911. Samkvæmt 2. grein vaktarainstrúxins 3. október 1778 átti annar vaktaranna í Reykjavík að hringja kirkjuklukkunni eftir því hvaða stund var og syngja vaktaravers. Fram kemur að vökturunum hafi verið leveruð (þ.e. afhent) vaktaravers. Einnig seg- ir í 3. grein vaktarainstrúxins frá 1792, í ís- lenskri þýðingu: Þegar hann hefur þannig slegið stundirnar, er honum skylt að kalla strax tímann og hin ákveðnu vaktaravers utan við glugga eftirlits- mannanna, svo nærri rúmstæði þeirra sem kost- ur er, og þar að auki á miðri götunni utan við hús maddömu Angels nr. 5 og að síðustu ofar í Reykjavík milli bæja maddömu Brun og Holms timburmanns. Þó má hann mjög gjarnan kalla á fleiri stöðum sé farið fram á það við hann, en þá ber að greiða honum sérstaklega þá fyrirhöfn. Bæjarfógetinn Stefán Gunnlaugsson setti vaktaranum í Reykjavík nýjar reglur 10. febrúar 1848, „Reglur fyrir næturvörðinn í Reykjavíkur kaupstað", og tóku þær gildi 11. febrúar það ár. Þar stendur að nætur- vörðurinn skuli hrópa á íslenskri tungu hjá sérhverju húsi ... með þessum orðum: „Hó. hó. Næturvörður. Klukkan er ...; Vindurinn er á ... " Milliáttanna skal einnig getið, þegar svo stendur á, t.d. „vind- urinn er landsunnan" o.s.frv. Það sem úr þessu varð þótti heldur kátbros- legt í munni vaktaranna, og var gert grín að þessari skyldu þeirra með orðunum „Hó. Hó. Næturvörðurinn. Klukkan er fimm. Vindurinn er logn."80 Bréf frá þessum tíma staðfesta að áður hafi næturvörðurinn í Reykjavík kallað á dönsku. Var því breytt með reglunum 1848. Þá ákvörðun kærðu danskir kaupmenn til Rosenorns stiftamtmanns, en hann lét kyrrt liggja.81 Guðbrandur Jónsson taldi að með reglun- um 1848 hefðu vaktararnir hætt að syngja en tilfærir ekki fyrir því heimildir.82 Þetta kemur ekki heim við það sem hann segir annars staðar í sama riti. Þar gerir hann reyndar lítið úr söng vaktaranna án þess að hafa nokkuð fyrir sér í því, en lætur fylgja að rosknir Reykvíkingar muni eftir þessum söng fram um 1874.83 Hvað sem því líður má telja sennilegt að söngurinn taki að hverfa eða sé horfinn þeg- ar embættisreglur bæjarstjórnar Reykjavík- ur um löggæslumenn voru settar 21. mars 1889, enda er hans ekki getið þar. Um sömu mundir þagnaði vaktarasöngurinn í smá- bæjum í Danmörku.84 Áreiðanlegur og ná- kvæmur vitnisburður um það hvenær vakt- arasöngur féll niður í Reykjavík er þó ekki til. Vaktarastarfið var lagt niður 1918 og við tóku lögregluþjónar á næturvakt.8S Þá hafði vaktarasöngurinn líklega ekki heyrst lengi. 79 GuðbrandurJónsson|1938)bls. 116-17. 80 Guðbrandur Jónsson (1938) bls. 72. Hér má benda á að sá siður að vaktarar hrópuðu vindáttina um leið og tímann tíðkaðist í Bremerhafcn á 19. öld skv. Wichner (1897) bls. 62. í Norcgi munu vaktarar hafa kallað vindáttina, sbr. Vollsncs (2001) bls. 306. Einnig í Svíþjóð sbr. Möller (1916) bls. 132. Skv. 9. gr. Vaktarainstrúxins í Kaupmannahöfn 1784 áttu vaktarar einnig að hrópa „hvad Vinden cr." Instruction (1784) bls. 10-11. Þessa er ekki getið í þeim dönslui ritum sem hcr eru notuð um vaktara. 81 Páll Eggert Ólason (1930) bls. 430. Rosenorn kunni sjálfur íslensku. 82 Guðbrandur Jónsson (1938) bls. 72. 83 Guðbrandur Jónsson (1938) bls. 23. 84 Jersild og Brix (1951) bls. 8. 85 Guðbrandur Jónsson (1938) bls. 128, sbr. sama rit 110
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168

x

Ritmennt

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ritmennt
https://timarit.is/publication/859

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.