Ritmennt - 01.01.2003, Blaðsíða 115

Ritmennt - 01.01.2003, Blaðsíða 115
RITMENNT VÖKUMADUR, HVAÐ LÍÐUR NÓTTINNI? Árni Óla vitnar til texta um að Gissur Magnússon, sem var vaktari í Reykjavík fram til 1830, hafi sungið „dönsk vers", en ekki er ljóst hvaðan hann hefur það. Jafn- framt segir Árni um nýjar starfsreglur vakt- aranna 1848: I 57 ár samfleytt höfðu hinir dönsku kaupmenn í Reykjavík hlustað á danskar upphrópanir milli dúranna, hallað sér á vangann og sofnað sætt við danskan sálmasöng ...ttfi Árni Óla telur bersýnilega að vegna hinna nýju reglna hafi vaktarar tekið að nota ís- lensku í stað dönsku áður. Eins og áður segir kemur fram í vaktara- instrúxinu 1778 að vökturunum hafi verið afhent vaktaravers. Samkvæmt framan- sögðu hefðu þau átt að vera á dönsku, og það hefur hingað til verið haft fyrir satt.87 í grænni öskju í þjóðdeild Landsbóka- safnsins er prentað blað í stóru broti. Þetta eru tólf vaktaravers á íslensku, prentuð á Hólum 1778 af Pétri Jónssyni. Síra Þor- steinn Sveinbjarnarson hefur þýtt tíu þeirra úr dönsku en ort tvö sjálfur. Athygli vekur að þau eru samin 1777, árið áður en fyrsta íslenska vaktarainstrúxið var gefið út. Vakt- araversin íslensku voru prentuð sama ár og vaktarainstrúxið var gefið út, 1778, en ekki er þó kunnugt um að instrúxið hafi verið prentað. Eintak Landsbókasafnsins af vakt- araversunum er það eina sem vitað er um. íslensku vaktaraversin eru prentuð á Hólum en þar virðast flestar stakar kon- unglegar tilskipanir varðandi ísland hafa verið prentaðar á 18. öld. Hrappseyjarprent- smiðja var á dögum á þessum tíma en þar voru aðeins prentaðar einar þrjár konung- legar tilskipanir og ein auglýsing á árunum 1777- 87. Þó var prentað þar 1785 inntak úr helstu nýjustu konunglegu forordningun- um og hinar svokölluðu Hrappseyjarfor- ordningar, safn konunglegra tilskipana sem kom út í tveimur bindum á árunum 1776 - 78 88 friðja þindið kom svo út í Kaup- mannahöfn 1787. Verkaskiptingin milli ís- lensku prentsmiðjanna tveggja virðist í stórum dráttum hafa verið sú að Hrappseyj- arprentsmiðja prentaði Lögþingisbækurnar og rit veraldlegs eðlis, og þá er einkum átt við rit sem vörðuðu landshagi og bústjórn (landokonomi), en Hólaprentsmiðja prent- aði hins vegar guðsorð, skólabækur og stak- ar konunglegar tilskipanir, auglýsingar og opin bréf eftir því sem þeirra var þörf. Mið- að við þetta var eðlilegt að Hólaprentsmiðja prentaði vaktaraversin, enda heyrðu Inn- réttingarnar með vökturum sínum undir konung. Prentarinn sem prentaði vaktara- versin, Pétur Jónsson, var höfuðprentari á Hólum 1775- 80, áður setjari þar.89 Höfundur þýðinganna á vaktaraversunum og frumortu versanna var Þorsteinn Svein- bjarnarson (1730-1814). Hann var um tíma skrifari Skúla Magnússonar landfógeta, en varð prestur hegningarhússins í Reykjavík og iðnaðarstofnananna 1765.yo Þessi tengsl hans bls. 111 og áfram. Frá aldamótunum 1901 tóku kaupmenn í Reykjavík upp sérstaka næturvörslu á eigin vegum og stóð hún til 1931. Guðbrandur Jónsson (1938) bls. 113. Næturverðir hafa síðan tíðkast, ýmist ráðnir til þess scrstaklega eða á veg- um fyrirtækja á sviði öryggisgæslu. 86 Árni Óla (1950) bls. 247. 87 Sbr. Þorsteinn Jónsson og Guðmundur Guðjónsson (1997) bls. 18, en þar eru prentuð dönsku vaktara- versin í Kaupmannahöfn. 88 Kongelige Allernaadigste Forordninger og Aabne Breve ... Rappsoe 1776 og 1778. 89 Klemens Jónsson (1930) bls. 72. 111
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168

x

Ritmennt

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ritmennt
https://timarit.is/publication/859

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.