Ritmennt - 01.01.2003, Blaðsíða 112

Ritmennt - 01.01.2003, Blaðsíða 112
HRAFN SVEINBJARNARSON RITMENNT við að hlýða á hvernig söngur vaktaranna á götuhornum í Kaupmannahöfn blandaðist saman og samdi upp úr því nokkurs konar tónsprell, „En musikalsk Spog".73 Lúðvík Holberg var gamanleikjaskáld og prófessor í Kaupmannahöfn, samtímamað- ur Árna Magnússonar. Hann var viðkvæm- ur fyrir hávaða og hefur á nokkrum stöðum ritað um söng vaktara.74 I bréfi hans um vaktarasöng segir að eitt sé að vekja athygli á árvekni sinni með hljóði og söng en annað að breka eins og asni út í bláinn.75 Holberg nefnir að eftir brunann í Kaupmannahöfn 1728 hafi borgaryfirvöld fyrirskipað að vakt- ararnir skyldu hrópa á stundarfjórðungs fresti. Þetta stóð þó ekki lengi, en Holberg lýsir þessum ófögnuði sem stanslausu „basso continuo" alla nóttina. Til að hefna sín á vaktara nokkrum, sem spillti nætur- friði hans með skerandi orgi, segist Holberg hafa sett saman eftirfarandi epígramm: Desine Petre mihi cantando optare qvietem, Dormio, qvando taces, cum canis evigilo.76 Árstími Vakttími Kallað á hverri klukkustund nóv.-febrúar 19-7 20-5 mars og okt. 20-6 21-4 september 20-5 21-4 apríl og ágúst 21-5 22-3 maí-júlí 22-5 23-2 Vakttíminn í Kaupmannahöfn og hve oft var kallað eftir árstímum77 Varðturna og virkja með tónlistarflutningi vaktara gætir ekki í íslenskum heimildum frá fornum tímum. Þó hefur Hans Brix bent á að Bjarkamál hin fornu (Dagur er upp kominn o.s.frv.) megi telja með elstu söngv- um vaktmanna.78 Reykvísku vaktararnir áttu að kalla og syngja eins og starfsbræður þeirra í Kaup- mannahöfn, en eins og áður segir hefur vakttíminn verið lengri á íslandi en í Dan- mörku að vetrarlagi og ef til vill styttri að sumarlagi. Samkvæmt 3. grein vaktarainstrúxins frá 1792 áttu vaktararnir í Reykjavík að syngja til að gera vart við sig, svo að yfirmenn þeirra gætu fylgst með því úr rúmi sínu að þeir stæðu vaktina. Einnig hafa þeir átt að fæla nærstadda, sem kynnu að hyggja á myrkraverk, frá athæfi sínu. Á svipaðan hátt var vaktmönnum í Vestmannaeyjum lagður sá starfi á herðar að hlaða vörðu á hverri nóttu til að sanna að þeir hefðu vak- að á verðinum. Sama tilgangi þjónaði það að slá glas á skipum. Árið 1909 voru í þessu skyni tekin upp gæsluúr hjá vökturunum í 73 Prentað í Berggreen (1869) bls. 312, sbr. athugasemd í sama riti bls. 377. Tónsprell af sama tagi, Vægte- rens Svanesang paa Studenterkarnevalet den 5. Marts 1863, er nefnt hjá Jespersen (1932) bls. 35 nmgr. 74 Holberg(1953)bls. 155. 75 „Thi et er ved Lyd og Sang at give Aarvaagenhed tilkiende, et andet er at skryde som Esler hvorudi ingen Fornodenhed er." 76 Holberg (1947) bls. 331-32, Epistola CCLXXXIV. Þýðing: Hættu Pétur að óska mér hvíldar í söng. Ég sef meðan þú þegir, þegar þú syngur vakna ég. 77 Taflan er byggð á 5. grein Vaktarainstrúxins í Kaupmannahöfn 1784, Instruction (1784) bls. 5-6. Mismunandi vakttími að vetri og sumri tíðkaðist einnig í Þýskalandi, sbr. tilskipun borgaryfirvalda í Chemnitz 1488, Wichner (1897) bls. 15. Skv. til- skipun um vaktara í Þrándheimi í Noregi um 1840 var vakttíminn þar einnig breytilegur eftir árstím- um, Vollsnes (2001) bls. 307. 78 Jersild og Brix (1951) bls. 8. Sjá endurgerð þess kvæðis, Jón Helgason (1959). 108
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168

x

Ritmennt

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ritmennt
https://timarit.is/publication/859

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.