Ritmennt - 01.01.2003, Blaðsíða 66

Ritmennt - 01.01.2003, Blaðsíða 66
EINAR H. GUÐMUNDSSON______________________________________________________________________RITMENNT Frá hverjum þessara púnkta, sem raunar eru ekkert, heldur öldungis tómir, verða að gánga aflstraumar í allar áttir eins og geislar, og spyrna á móti aflgeislum hinna púnktanna. Hér er nú ekkert annað en andleg- ir kraptar, sem spyrna hver á móti öðrum, og er það almættið sjálft, er spyrnir á móti sjálfu sér. Efnið er sem sé ekki safn örlítilla iðandi atóma, eins og í atóm- kenningum, heldur er það birtingarform krafta. Það er seiling aflgeislanna, hversu langt þeir ná að komast frá sérhverjum punkti, sem skilgreinir stærð viðkomandi frumagnar: Nú eins og sólargeislinn er samsettur af ljósögnum, eða öldum, sem streyma hver á eptir annarri, svo verður líka aflgeislinn að vera samsett- ur af rykkjum, er koma hver á fætur öðrum. Eptir því sem þessir rykk- ir fara lángt út frá sínum útgángs-púnkti, eptir því verða fmmagnirnar stærri, og eptir því verður líkaminn stæltari. Þar á móti verður líkam- inn því stælingar-minni, sem aflgeislinn er styttri og rykkirnir fara skemmra. En harka og linka hlutanna fer eptir því, hvað þeir eru holótt- ir, og eptir því hvernig samloðunaraflið hagar sér. Því nær sem útgángs- púnktarnir færast hver að öðrum, því stríðari verða aflgeislarnir, af því þeir þéttast þar og sameinast. Samkvæmt þessu er ljóst, að Björn gerir ekki ráð fyrir fjarhrifum (e. action at a distance), heldur lætur hann krafthrifin geisla út frá kraftmiðjunum með endanlegum hraða. Þetta er í samræmi við kraftahyggju rómantísku náttúruspekinnar og reyndar má sjá vissa samlíkingu við hugmyndir nútíma skammtafræði um víxl- verkanir öreinda. Hið síðastnefnda er þó hrein tilviljun og ber ekki aó taka alvarlega. Af þessum hugmyndum leiðir, að heimurinn er í sífelldri endurnýjun: Ef frumögnin ekki endurnýaðist hvert augnablik, eins og fossinn í ánni eða geislinn frá sólinni, þá vöruðu líkamirnir ekki nema eitt augnablik eins og rykkur; maður hlýtur því að álíta krapt frumagnarinnar eins og sírennandi straum. Þessi sírennandi aflstraumur vitnar, að alheimur sé eintómur, gagntær, guðdómlegur kraptur eða vilji, en ekki meiningar- laust, sjálfstætt og óþjált efni, eins og Plató hélt. Á öðrum stað segir Björn: Guð hefur því ekki smíðað náttúruna einu sinni til að láta hana síðan gánga sjálfkrafa, heldur endurnýjar hana hvert augnablik; þar mótspyrn- an lítur út, sem sífellt rennsli, eða guðlegir miðflótta-stormar eða mið- flótta-afl. Þetta bendir líka til, að náttúran hafi aldrei spillzt, heldur að hún sé eins og nýsköpuð hvert augnablik. Fúi, rotnun, brennsla og aðrar efnanna ummyndanir eru ekki náttúruspillingar, heldur náttúrulög.108 108 Úr skýringum Björns við 321. erindi Njólu. 62
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168

x

Ritmennt

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ritmennt
https://timarit.is/publication/859

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.