Ritmennt - 01.01.2003, Blaðsíða 23

Ritmennt - 01.01.2003, Blaðsíða 23
RITMENNT BJÖRN GUNNLAUGSSON OG NÁTTÚRUSPEKIN í NJÓLU ir löngu verið gerð ítarleg skil og verða þær því ekki teknar til frekari umfjöllunar liér.23 Árið 1836, tveimur árum eftir að ritgerð Björns um landmæl- ingarnar birtist, gaf hann út töflur um göngu sólar hér á landi, séð frá þremur mismunandi breiddarstigum [18]. Er ekki að efa, að töflurnar hafa komið íslenskum bændum að góðu gagni. í þessu sambandi er þó rétt að hafa í huga, að um þessar mundir var verið að vinna að útgáfu fyrsta íslenska almanaksins, sem var almanak fyrir árið 1837. Ekki er að sjá, að Björn hafi komið nálægt því verki og fóru allir útreikningar fram í Kaupmanna- höfn. Fyrstu árin voru þeir í höndum stjörnufræðingsins C.F.R. Olufsens.24 Næstu sumur var Björn mjög upptekinn við þríhyrningamæl- ingarnar, en árið 1842 sendi hann frá sér það rit, sem er tilefni þessarar greinar og rætt verður nánar í síðari köflum. Það var trú- ar- og fræðiljóðið Njóla, sem vakti strax mikla athygli meðal lærðra sem leikra [19]. Hvort sem það var tilviljun eða ekki, þá kom Njóla út sama árið og Stjörnufræði Ursins í þýðingu Jónas- ar Hallgrímssonar, og það eitt gerir árið 1842 að einu merkasta ári í sögu alþýðufræðslu hér á landi.25 Hvað ritsnilld varðar þol- ir ljóð Björns að sjálfsögðu engan samjöfnuð við þýðingu Jónas- ar, en áhrif Njólu á almenning voru ekki minni en bókar Ursins. Ekki er heldur að efa, að Jónas hefur orðið fyrir áhrifum frá Birni, enda hafði hann verið nemandi Björns á fyrstu Bessastaðaárum hans. Hugur Jónasar til lœnnara síns kemur meðal annars fram í því, að liann tileinkar honum þýðinguna á Stjörnufræðinni „í virðingar og þalddætis sldni." Hins vegar er rétt að minna á, að þeir Björn og Jónas voru ekld ávallt sammála um menn og mál- efni [77]. Jónas Hallgrímsson. Georg Frederik Kruger Ursin. 23 Þótt mikið hafi vcrið ritað um landmælingar Björns (sjá t.d. [50, 53, 72, 76, 85, 97]) er eftirtektarvert, að enn hcfur ekki verið birt ncin fræðileg greining á mælingunum sjálfum eða útrcikningunum, sem þeim fylgdu. 24 Christian Friis Rottholl Olufscn (1802-55) varð staðgengill Schumachers eft- ir að Thunc lést og síðan cftirmaður hans sem prófessor við Hafnarháskóla og forstöðumaður stjörnuturnsins í Kaupmannahöfn. Hann annaðist útreikning íslenska almanaksins frá upphafi, 1837, til dauðadags. Til gamans má geta þess, að Olufsen var sá sem hlaut gullverðlaun Hafnarháskóla í stærðfræði næst á eftir Birni Gunnlaugssyni. Það var árið 1824 (stærðfræðiverðlaunin voru ekki veitt 1819, 1821, 1822 og 1823). 25 Bók Ursins heitir fullu nafni Stjörnufræði, létt og handa alpýðu [92]. 19
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168

x

Ritmennt

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ritmennt
https://timarit.is/publication/859

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.