Ritmennt - 01.01.2003, Blaðsíða 83

Ritmennt - 01.01.2003, Blaðsíða 83
RITMENNT 8 (2003) 79-92 Svanhildur Gunnarsdóttir Þýddir reyfarar á íslenskum bókamarkaði um miðja 18. öld Ieftirfarandi ritgerð er gerð grein fyrir þó nokkuð merkilegri bókaútgáfu sem unnin var í prentsmiðjunni á Hólum í Hjaltadal um miðja 18. öld þegar prentaðar voru tvær reyfarakenndar skáldsögur í þýð- ingu merkismannsins og prestsins Þorsteins Ketilssonar (1688-1754). Sögunum sneri hann úr dönsku, en báðar eru þær þýskar að uppruna og komu út þar í landi í byrjun ald- arinnar. Á þeim tíma og fram yfir miðja öld- ina voru svokallaðar raunsæislegar flakk- ara-prakkarasögur (mikil einföldun á viða- mikilli bókmenntagrein) í miklum blóma í Vestur-Evrópu, og sóru margar sögurnar sig í ætt við Robinson Crusoe (1719) eftir Dani- el Defoe. Dagbókar-, ævisagna- eða endur- minningaform er iðulega rammi frásagnar af ungum og rótlausum ævintýramanni sem leggst í ferðalög á sjó eða landi. Hann lendir í ótrúlegum hremmingum, og ásamt öðrum föstum atburðum í þessum lífssögum eru skipbrot og dvöl á eyðieyju við mjög svo frumstæðar aðstæður órjúfanlegur þáttur frásagnarinnar. Óhemjumikil frásagnargleði einkennir þessa bókmenntategund, og löng- unin til að segja skemmtilegar sögur, stút- fullar af ævintýralegum uppákomum, virð- ist oft á tíðum vera kappsmál höfundanna, en hins vegar er því sjaldan leynt að lesend- um ber að draga lærdóm af misgjörðum sögupersónanna, hvað varðar iðrun og yfir- bót, enda sannar sögur af atburðum sem áttu sér stað í raunveruleikanum skráðar af söguhetjunni sjálfri eftir að hún er komin heil heim, eins og lesa má um í dæmigerð- um formálum að þessum sögum. En hvað varð til þess að ráðist var í prent- un slíkra bókmennta í landi þar sem prent- verkið hafði nánast eingöngu takmarkast við útgáfur lögbóka og bóka trúarlegs eðlis þær rúmlega tvær aldir sem prentsmiðja hafði verið í landinu? Og skyldi hafa verið mark- aður fyrir skemmtiefni af þessu tagi? Nýmæli í bókaútgáfu Hólaprent- smiðju Árið 1703 var eina prentsmiðjan á íslandi flutt frá Skálholti að Hólum í Hjaltadal, en þá hafði prentsmiðja verið í landinu í rösk- lega hálfa aðra öld. Allt frá því fyrsta prent- smiðjan var sett á fót hér á landi hafði svo til allt starf hennar einkennst af útgáfum lagabóka sem og guðsorða- og sálmabóka í þágu kirkjunnar, enda sátu biskupar við stjórnvölinn, og fram á miðja 18. öld átti lít- ið eftir að breytast í þeim málum; prentun og endurprentun guðsorðabóka hélt áfram. Hinn 3. september 1755 tók Gísli Magn- ússon við biskupsstólnum á Hólum þótt 79
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168

x

Ritmennt

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ritmennt
https://timarit.is/publication/859

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.