Ritmennt - 01.01.2003, Blaðsíða 110

Ritmennt - 01.01.2003, Blaðsíða 110
HRAFN SVEINBJARNARSON RITMENNT „Sjaldan sáust lögregluþjónar „pólití" eða „vaktarar" í Vesturbænum, nema helzt þeg- ar erlendir sjómenn lágu inni."5K Þegar ókunnugir voru annars vegar hafa vaktar- arnir jafnan verið á varðbergi. Samkvæmt instrúxi vaktarans í Reykja- vík frá 1792 var hluti af búnaði hans lukt og lampi. Næturvaktararnir í Reykjavík sáu um götuljósin um skeið. Heimildir eru um laun þeirra fyrir þessa umsjón frá 187659 og upp frá því og sérstaklega er getið um götu- ljósin í starfsreglum næturvarðanna frá 1889.60 Klemens Jónsson segir götulýsing- una allajafna hafa verið ófullnægjandi „þó lömpum hefði fjölgað. 1906 var farið fyrir alvöru að hefja umræður um að raflýsa bæ- inn." í september 1910 var komið á gaslýs- ingu í Reykjavík.61 í Kaupmannahöfn hefur verið talið að götulýsing með lýsislömpum, sem þar hófst fyrst 1681, hafi verið ástæða þess að komið var á reglulegri næturvakt 1683 með tilskip- un um „Gadelygter og Natvægtere".62 Samkvæmt 9. grein instrúxins frá 1792 átti vaktarinn í Reykjavík að hafa eftirlit með vatnsbólum bæjarins, enda má sjá að reikningur hefur verið sameiginlegur fyrir „vægter- og vandvæsen" Reykjavíkur á 19. öld.63 Þessi grein tengist því bæði slökkvi- störfum og vatnsveitu. Samkvæmt 2. grein instrúxins átti vakt- arinn að hringja kirkjuklukkunni eftir tímaglasinu, jafn oft og klukkan var, og átti hann að gæta þess vel að glasið stöðvaðist ekki eða gefinn væri til kynna rangur tími af vangá. Samkvæmt reikningi greiddu vakteftirlitsmennirnir fyrir aðgang að stofu- klukku Egils Helgasonar Sandholt á árun- um 1793-95.M Viö þá klukku var þá vænt- anlega miðað þegar farið var að snúa stunda- glasinu á kvöldin og tímamæling hófst. Hér verður ekki ritað frekar um störf vaktaranna, þótt því efni mætti gera miklu betri skil, heldur fjallað um vaktaraversin. Vaktaravers og söngur Vaktarar hafa gefið frá sér hhóð frá því í grárri fomeskju, en það má, eins og fyrr er getið, rekja í heimildum, m.a. til turnvakt- ara í borgum eða köstulum Evrópu á mið- öldum. Á virkisveggjum og í varðturnum voru varðmenn, turnvaktarar, sem gáfu merki allan sólarhringinn. Var það gert með ýmsum hætti, svo sem með klukkuslætti, fánaveifum, ljósmerkjum og lúðraköllum. Við vaktaskipti í rómverska hernum tíðkað- ist frá fornu fari að þeyta lúðra.65 Til þessa háttalags vaktmanna má að nokkru rekja uppruna evrópskra bæjartón- listarmanna fdanska: stadsmusikanter,- þýska: Stadtpfeifer eða Ratsmusikus; enska: waits). Tónlistarmenn af þessu tagi voru aldrei til á íslandi þótt margir hafi líklega kannast við þá úr sögunni um Brimaborgar- söngvarana í þýskum ævintýrum Grimms- bræðra. Tengslin milli bæjartónlistarmanna 58 Hendrik Ottósson (1948) bls. 9. 59 Borgarskjalasafn, Götulýsing. Umslag merkt „Heimildir um götulýsingu í Reykjavík 2. sept. 1876. 26/8 1976." Fyrst virðist hafa verið kveikt á götuljósinu á Bakarabrúnni 2. september 1876 og er það talið upphaf götulýsingar í Reykjavík. 60 Guðbrandur Jónsson (1938) bls. 103 og 115. 61 Klemens Jónsson (1929) Síðara bindi, bls. 215-16. 62 Stein (1898) bls. 8-9. 63 Sbr. Borgarskjalasafn, Reikcvigs Vægtervæsen 1791 -1813. 64 Guðbrandur Jónsson (1938) bls. 24. 65 Neumann(1962) dlk. 1695. 106
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168

x

Ritmennt

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ritmennt
https://timarit.is/publication/859

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.