Ritmennt - 01.01.2003, Blaðsíða 122

Ritmennt - 01.01.2003, Blaðsíða 122
HRAFN SVEINBJARNARSON RITMENNT ur completoríum.105 Þess ber að gæta að tímasetning tíðanna var ekki alls staðar hin sama og fylgdi hún bæði staðbundnum hefðum og árstíma því að tillit var tekið til mismunandi lengdar dags og nætur. Mis- langur vakttími vaktaranna eftir árstíma minnir á þetta en þeir kölluðu þó og sungu jafnt á hverri heilli stundu meðan á vakt- inni stóð. Tíðasöngurinn gefur til kynna að þeir sem syngja séu vakandi og sinni skyldum sínum. Að fyrirmynd hins gamla tíðasöngs tók lútherska kirkjan upp morgun- og kvöldsöng í skólum. Vökur eða vigiliae, þ.e. guðsþjónustur sem stóðu frá nóni daginn fyrir stórhátíðir kirkjunnar, eru þessu einn- ig skyldar, en af vökunum lifir enn á íslandi jólavakan á aðfangadagskvöld. Inntakið í íslensku vaktaraversunum og þeim dönsku og reyndar einnig í þýskum vaktarasöngvum er úr 127. Davíðssálmi.106 „Ef drottinn byggir ekki húsið, erfiða smiðirnir til ónýtis. Ef drottinn verndar eigi borgina, vakir vörðurinn til ónýtis." Lagiö við vaktaraversin Lag það sem sungið var við vaktaraversin hefur væntanlega hlotið meiri útbreiðslu í Reykjavík en mörg önnur lög á 18. og 19. öld. Ekki hefur þó verið athugað hvort ís- lensk skáld hafi ort kvæði með það í huga. íslenskir Hafnarstúdentar hafa vafalaust kannast við lagið betur en flestir landar þeirra a.m.k. utan Reykjavíkur. Væntanlega hafa þeir þekkt vaktarann í Stóra-Kanúka-. stræti, en sagt er að hann hafi á fyrri hluta 19. aldar hjálpað stúdentum inn og út um gluggann á Garði (Regensen) þegar þar hafði verið lokað fyrir nóttina, og mun vaktarinn hafa haft af þessu nokkrar tekjur.107 Hér skal tekið fram að lagið sem sungið var í Svíþjóð við sænska þýðingu dönsku versanna var annað en það sem tíðkaðist í Danaveldi.108 Lag við vaktaraversin er varðveitt í Dan- mörku í 11 gerðum, flestum þó mjög líkum. Hinn kunni danski tónfræðingur Knud Jeppesen hefur ritað um þau, en Nils Schior- ring bætti um betur og benti á uppruna lags- ins að tilvísun S. Widding.109 Eru allar gerð- ir lagsins prentaðar hér á eftir auk eldra sálmalags sem bendir til uppruna þess:110 I Elsta gerð lagsins er í hljómsveitarsvítunni „Natten" eftir Hans Hagerup Falbe (1772-1830). Verkið var flutt í tónlistarfé- laginu Euterpe í Kaupmannahöfn 1806 og er talið ritað 1805.111 Lagið er upphaflega í g-moll. II Önnur gerð lagsins var gefin út í Nyerup 105 Þetta virðist jafngilda eyktunum á íslandi, sbr. Þorkell Þorkelsson (1935-40) bls. 110. 106 Sbr. Jersild og Brix (1951) bls. 10. 107 Clemmensen (1926) bls. 89-91. 108 Sbr. Möller (1916) bls. 132, prentað aftur hjá Jonsson og Jersild (1963) bls. 21. 109 Jeppesen og Friis Moller (1932) og Schorring (1950) bls. 72-73. í fyrrnefnda ritinu bls. 47-48 er listi yfir mikilvægustu rit um dönsku vaktaraversin. HONóturnar eru teknar eftir Jeppesen (1932) bls. 36-40 og Jersild (1951) bls. 50-53, nema XII. 111 Jcppesen (1932) bls. 33, segir svítuna týnda en píanóútdrátt varðveittan, en Jersild (1951) bls. 41-42 lýsir svítunni af slíkri nákvæmni að ætla mætti að hún hafi þá verið komin í leitirnar. Vaktaraversin í Kaupinhafn, með sama tón og þau dönsku, á íslensku yfirsett af sr. Þorsteini Svein- björnssyni, með tveimur viðbættum til kukkan sex og sjö. Anno 1777. Prentuð á Hólum í Hjaltadal af Pétri Jónssyni 1778. Blaðiö er um 40,0 cm á hæð og 32,5 cm á breidd og varðveitt í þjóðdcild Landsbókasafns. 228
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168

x

Ritmennt

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ritmennt
https://timarit.is/publication/859

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.