Tímarit Máls og menningar - 01.02.2009, Blaðsíða 91

F r á m i ð l u n t i l 2 0 0 m í l n a l a n d h e l g i
TMM 2009 · 1 91
Þetta norræna varnarsamstarf kom þó aldrei alvarlega til greina, fyrst og
fremst vegna þess að Finnar höfðu átt í stríði við Rússa og töldu að það
myndi skapa þeim samskiptavandræði við stóra bróður í austri ef þeir
tækju þátt í slíku samstarfi.
Kommúnisminn flæddi austan úr Rússlandi, frá Stalín og félögum
hans, og teygði sig vestar og vestar í Evrópu. Stefán Jóhann Stefánsson,
sem þá var forsætisráðherra íslenska lýðveldisins, segir einhvers staðar
frá því að í mars 1948 sat hann fund í Kaupmannahöfn og hafði fengið
sér göngutúr um borgina. Þá hitti hann kunnan danskan jafnaðarmann,
fóstbróður sinn og vin, og dananum var auðsjáanlega mikið niðri fyrir.
Hann sagði hræðileg tíðindi. Tékkóslóvakía hafði fallið undir rússneska
hælinn þá um morguninn. Tékkóslóvakía var hins vegar eina ríkið sem
féll undir hæl kommúnismans þar sem hafði verið borgaralegt lýðræði
árin milli stríða. Þetta gat þá gerst þar. Einhvern veginn fannst lýðræð-
issinnum í Vestur-Evrópu að fyrst það gat gerst þar þá gæti það líka gerst
heima hjá okkur sjálfum. Stefán Jóhann sagði að hafi hann einhvern
tímann verið í vafa, eins og auðvitað allir góðir Íslendingar voru, um
nauðsyn á stofnun sterks varnarbandalags vestrænna ríkja og inngöngu
Íslands í slíkt bandalag, sem auðvitað þýddi að hluta til fórn, þá var hann
það ekki lengur eftir þetta samtal því Tékkóslóvakía var fallin.
Það voru snörp átök um inngönguna í Atlantshafsbandalagið og
miðlunarmenn sem voru hlynntir samvinnu við siðaða útlendinga
fengu sitt fram. En það gekk ekki átakalaust fyrir sig.
Alþingi samþykkti 30. mars 1949 að ganga í Atlantshafsbandalagið
eftir að fjöldamótmæli og mikil fundahöld, landráðabrigsl og heitar
þjóðernistilfinningar höfðu sett ríkan svip á þann dag. Fimm dögum
síðar, eða 4. apríl 1949, undirritaði Bjarni Benediktsson, þá utanríkis-
ráðherra, Atlantshafssáttmálann fyrir Íslands hönd, íslenska þjóðin var
komin í varnarbandalag með lýðræðisþjóðunum á vesturhveli jarðar.
Þjóðviljinn sagði: „Þingmenn Sósíalistaflokksins í markvissri sókn
gegn leppmennsku og landráðaáformum stjórnarflokkanna“.
Vísir spurði á móti: „Á bandóður skríll að móta utanríkisstefnu
Íslendinga?“
Þeir rifust meira að segja um styttuna af Jóni Sigurðssyni sem er í
Alþingishúsinu. Styttunni hafði verið snúið til veggjar til að forða henni
frá skemmdum og grjótkasti. Um það sagði Þjóðviljinn:
Þegar landráðin höfðu verið samþykkt á þinginu í fyrra dag, tóku alþingismenn
eftir því að styttan af Jóni Sigurðssyni hafði snúist í hálfhring og horfði nú til
veggjar, burt frá landráðamönnunum.
TMM_1_2009.indd 91 2/11/09 11:27:30 AM