Ritmennt - 01.01.2003, Síða 67

Ritmennt - 01.01.2003, Síða 67
RITMENNT B)ÖRN GUNNLAUGSSON OG NÁTTÚRUSPEKIN í NJÓLU í ritgerðardrögunum „Teningar og efnisdeilingin" (sjá viðauka B) er að finna nánari umfjöllun um ýmsa þætti í kraftakenningu Björns. Hann leggur út af orðum Magnúsar fónssonar hér að framan og einnig þeirri fullyrðingu hans, að „úr teningsþuml- ungi vatns verði 1728 teningsþumlungar af gufu". Um það segir Björn: ... hver ögn af vatni verður 12 sinnum breiðari þegar hún er orðin að gufu ... Sama er að segja um frumagnirnar, þær verða allteins 12 sinn- um breiðari í gufunni en þær voru í vatninu, cn allt fyrir það verða þær elcki deililegri en þær voru áður ... Það geta ýmsar hindranir komið í veg fyrir deilingu efnisins sem ekki hindra deilingu rúmsins. Bæði frá Mechanikunnar og Chemiunnar síðu geta komið hindranir fyrir deil- ingu efnisins, þar sem engin er hindran fyrir deilingu rúmsins. Þar að aulci má segja að deiling rúmsins er ekki nema hugsan tóm, í stað þess að efnisdeilingin á í höggi við luapta og þá margvíslega og ósamkynja ... leiða má rök til þess, að hinar minnstu agnir efnisins hljóti að vera stærri en mathematiskir púnktar, og þá eru þar kornnar frumagnir. Sá mathematiski púnktur innilykur ekkert rúm, hans Diameter er því fullkomið 0; hann er heldur elcki partur hins útþanda rúms. Vilji mað- ur raða púnktum til að fylla beina línu, þá væri það eins og að addera saman tórnum núllum, maður fengi að eilífu aldrei neina endanlega summu þar útaf, svo sem 1, 2, 3, o.s.frv. Punktarnir eru því ekki partar rúmsins, heldur einungis fríviljugir mælingarreitir, út frá hverjum menn eptir geðþekkni mæla rúmsins parta, sem eru línurnar. Hann vitnar síðan í þá Pouillet og Múller:109 Þó að deililegleikinn gangi langt útfyrir takmörk sansalegrar greiningar, svo getum vér þó ekki álitið hann talcmarkalausan. Viljum vér setja að deililegleikinn gangi í hið óendanlega, svo væri það nreð öðrum orðum að setja að stærð hinna síðustu ódeililegu frumparta sé núll; en þegar frumpartar þessir hafa enga útþenslu (víðáttu) (Extension), þá geta við þeirra samsetningu ómögulega útþandir líkamir framkomið. Áfram heldur Björn og talar nú aftur frá eigin brjósti: Enn meira styrkist þessi meining þegar vér skoðum krapta efnisins, t.a.m. þensluaflið, Expansionen. Þeir minnstu partar efnisins hljóta að 109 Verkið Éléments de physique expérimentale et de météorologie jParís 1827) eftir franska eðlisfræðinginn Claude Servais Mathias Pouillet (1790-1868) er mjög skýr framsetning á eðlisfræði síns tíma. Ritið var því mikið notað og kom út í mörgum útgáfum. Eðlisfræðingurinn Johann Heinrich Jacob Múller (1809-75) þýddi það á þýsku undir nafninu Pouillet’s Lehrbuch derPhysík und Meteorologie, fur deutsche Verhciltnisse ftei bearbeitet (Brunswick 1842-44). Þýðingin kom einnig út í mörgum útgáfum og var smám sarnan aukin og end- urbætt. Þetta verk þeirra Pouillets og Múllers, sem var notað til kennslu allt til 1930, lrefur Björn Gunnlaugsson augljóslega átt eða haft aðgang að. 63
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168

x

Ritmennt

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Ritmennt
https://timarit.is/publication/859

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.