Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1995, Síða 108

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1995, Síða 108
íslenzku þjóðarinnar, hins almenna manns.“4 Njörður segir að sagan sé „blátt áfram dæmisaga“ og að það vaki „greinilega fyrir höfundi að draga fram í dæmi sínu skýra og einfalda mynd af afstöðu íslands gagnvart umheiminum. Þessi hugmynd grundvallast á hersetunni en gerir að auki skil afstöðu til erlends íjármagns á íslandi og viðhorfinu til vanþróaðra landa, hins svokallaða þriðja heims“.5 Og lesandinn getur ekki verið í nokkrum vafa um það, segir Njörður, hver leigjandinn er: hann er bandarískur hermaður. Njörður túlkar megintákn sögunnar þannig: „Hjónin eru íslendingar. Leiguíbúðin táknar ísland fyrir lýðveldistökuna. Leigjandinn táknar her- námið í stríðsbyrjun. Húsið táknar lýðveldið. Þegar til fjárhagsaðstoðarinnar kemur táknar leigjandinn jafnframt það sem hinum framandi áhrifum fylgdi í formi tekna ffá hernum og nú á síðari árum erlent fjármagn. Höfundur vill greinilega sýna fram á að hin erlendu áhrif á íslandi hvort heldur er í formi hersetu eða erlends fjármagns séu bein ógnun við sjálfstæða tilveru íslenzku þjóðarinnar. Að við höfum flækt okkur í það net sem erfitt verði að losna úr á ný. Ég held varla að nokkur lesandi Leigjandans geti lesið annað úr sögunni en það sem hér hefur verið tilfært."6 Hann segir síðan að önnur tákn sögunnar séu torræðari en hér er sumsé verið að lýsa hernámi íslensku þjóðarinnar. Ég minnist þess hins vegar líka að Njörður sagði við okkur nemendur sína í inngangsnámskeiði í íslensku í Háskólanum undir lok níunda áratugarins að tékkneskir lesendur sæju vitaskuld annað út úr sögunni, þar væri leigjandinn ekki bandarískur hermaður heldur sovéskur. (Hvernig skyldu þeir túlka söguna nú?) Það sem er áhugaverðast við þessa túlkun á skáldsögu Svövu er hversu paranoíd hún er, hvað hún einkennist af mikilli ofsóknarkennd. Túlkunin er svo föst í ofsóknarkenndu andrúmslofti kalda stríðsins að hún sér ekki ádeilu sögunnar á það. Leigjandinn er ádeila á þá andstæðuhugsun sem einkennir þessa ofsóknarkenndu heimsmynd en í túlkun Njarðar snýst ádeilan upp í vörn fyrir hana. í Leigjandanum er vissulega vísað til deilnanna um herinn á Miðnesheiði en með því að lesa þessa margræðu skáldsögu sem hefðbunda dæmisögu eða allegoríu — „einfalda mynd“ — er litið framhjá merkilegri greiningu verks- ins á hinu „óskynsama“ við hinn „skynsama“ hugsunarhátt, á sálfr æðilegum grundvelli vestrænnar þjóðernisstefnu og hernaðarhyggju. Þegar allir fylgjast með manni „Maður er svo öryggislaus“, (7) segir konan í upphafi Leigjandans. Þessi orð eru að mínu viti lykillinn að sögunni og þar með túlkun sögunnar. Konan 106 TMM 1995:3
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.