Ritröð Guðfræðistofnunar - 01.01.2013, Page 114

leit aftur á móti svo á að hún breytti engu um að dómurinn væri hreinn
sýknudómur og áleit að Rasmussen væri sætt m.a. í skjóli Lex Vaalse.
Rasmussen ákvað þó að stíga til hliðar, lét af embætti og gerðist bókavörður
við Konunglega bókasafnið tveimur árum eftir að Schau birti grein sína.79
Þetta sama ár lét Povlsen einnig af embætti kirkjumálaráðherra.
Hliðstæð mál
Mál N. P. Arboes Rasmussen var ekki einsdæmi á Norðurlöndum um
þetta leyti. Skömmu áður eða 1907 var Carl Konow (1863-1923) prestur
í Sandviken-prestakalli í Bergen ásakaður um að kenna í anda frjálslyndrar
guðfræði eða jafnvel únítarisma og höfðu kenningar hans valdið spennu
í söfnuðinum. Má líta á mál hans sem norska hliðstæðu við málið gegn
Arboe Rasmussen.
Konow stóð á rétti sínum og var ekki fús til að taka tilboðum um tilfærslu
í starfi eða að láta af embætti. Öfugt við danska embættisbræður sína höfðu
biskupar í Noregi ekki heimild til að hefja málarekstur gegn prestum er leitt
gæti til embættismissis. Það vald var alfarið í höndum ríkisstjórnarinnar.
Yfirvöld hófu aldrei opinbert mál gegn Konow. Formleg trúarréttarleg
afstaða var því aldrei tekin í máli hans. Frá 1916 var sú formlega skipan þó
tekin upp að sóknarbörn í Sandviken gátu snúið sér til annars prests þegar
um kirkjulegar athafnir var að ræða, gætu þau af trúarlegum ástæðum ekki
sætt sig við þjónustu Konows. Hann gat á hinn bóginn setið í embætti til
dauðadags, haldið guðsþjónustur í kirkjunni og þjónað þeim sem það kusu.
Þá var hann alla tíð ötull fyrirlesari.80 Deilurnar í kringum C. Konow skáru
því ekki úr um „borgararétt“ frjálslyndu guðfræðinnar í Noregi fremur en
málið gegn Arboe Rasmussen gerði í Danmörku. Sú skipan sem komst
tímabundið á í Sandviken minnir á hinn bóginn um margt á þær aðstæður
sem frjálslyndir guðfræðingar vildu koma á hér í byrjun 20. aldar, þ.e. að
prestar hlytu kenningarfrelsi en söfnuðir heimild til að hafna þjónustu prests
sem þeir sættu sig ekki við af kenningarástæðum.
Óbein tengsl milli dómsmálsins gegn Arboe Rasmussen og Konow-
deilunnar koma fram í því að 1911 var erindi Rasmussens í stúdentafélaginu
í Kaupmannahöfn gefið út í bæklingi — To foredrag — sem einnig hafði
að geyma fyrirlestur eftir Konow undir fyrirsögninni „Hvad blir det igjen
79 Sama rit, 38-39.
80 Sama rit, 136-138.
112