Ritröð Guðfræðistofnunar - 01.01.2013, Page 182

4. Hver eru helstu átaka- og baráttumál innan lútherskra kirkna á
Norðurlöndum og hvernig hafa þau mótað sjálfskilning kirkjunnar?
í formála velta ritstjórar bókarinnar upp þeirri spurningu hvað felist í því
að vera kirkja. Ekki treysta þau sér til þess að gefa einhlítt svar við því en
benda á að allar fjórar kirkjurnar sem til umfjöllunar eru í bókinni nefni sig
þjóðkirkjur. Ekki vilja þau gefa neina ákveðna skilgreiningu á því hugtaki
heldur, en ítreka þó að hluti af því að vera norræn þjóðkirkja séu sterk
söguleg tengsl við ríkið. Þessi tengsl séu þó nú um stundir í mikilli endur-
skoðun eins og okkur Islendingum er vel kunnugt en ný lög sem kváðu á um
tengsl kirkju og ríkis voru sett 1997. Nokkur atriði sem nefna má og hafa
stuðlað að endurskoðun sambands ríkis og kirkju er aukin veraldarhyggja
og fjölhyggja sem og vaxandi fjöldi innflytjenda til flestra Norðurlandanna.
Niðurstaða vangaveltna ritstjóranna í formálanum varðandi þau mál krist-
allast ágætlega í orðum norska biskupsins Gunnars Stálsett sem vitnað er til
á fyrstu síðu bókarinnar: „Það sem einkum einkennir mótmælendakirkjur
er að þær eru í stöðugu umbreytingarástandi og enduróma þannig píla-
grímseðli samfélags hinna trúuðu.“ Hvað sem öllum umbreytingum líður
er þó á hverjum tíma ákveðið skipulag við lýði og í lok formála gera fjórir
aðilar, einn frá hverri kirkju, grein fyrir því skipulagi auk þess að staðsetja
viðkomandi kirkju í sögulegu og félagslegu samhengi. Sá sem skrifar þennan
kafla fyrir hönd íslenskra guðfræðinga er prófessorinn í kirkjusögu, dr.
Hjalti Hugason.
Ég mun nú fjalla stuttlega um málefni úr öllum fjórum flokkunum hér
að ofan og beini þar ekki síst sjónum að framlagi íslensku guðfræðinganna
í verkinu þar sem því verður við komið.1 Fyrsti hluti verksins fjallar um
brennandi átakamál innan kirknanna nú um stundir og skrifa guðfræðingar
frá öllum fjórum kirkjunum hvert sinn kaflann um það efni. Hér má skýrt sjá
að málefni líðandi stundar í samfélaginu hafa mikil áhrif á kirkjuna. Dæmið
sem þrír af fjórum höfundum taka hér er hjónaband samkynhneigðra. Það
mál var sannarlega í deiglunni þegar kaflarnir voru í vinnslu (á árunum
2010-2011). Þegar þessi ritdómur er skrifaður (2013) hafa þessi mál hins
vegar víðast hvar verið leidd til lykta og hjónaband samkynhneigðra verið
lögleitt í þeim fjórum löndum sem eiga fulltrúa í þessum hluta bókarinnar.
1
Ég læt þó vera að rýna í eigin skrif um átökin um hjónaband samkynhneigðra innan íslensku
kirkjunnar sem tilheyra fjórða flokknum og vel fulltrúa annarra kirkna í staðinn.
180