Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 63

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 63
Aldrei gerði Kristur sálu Þórelfi, vorri móður . . . I þessari nöktu angist finnur Þormóður kolbrúnarskáld konung sinn, sinn föður, sitt átrúnaðargoð, þann sem átti að tryggja ódauðleika hans sjálfs. Orð skáldsins missa merkingu sína: Styttu nú stundir konúngi þínum, skáld, segir Ólafur Haraldsson, og flyt hér gerplu þína undir hörginum í nótt. Skáldið svarar og nokkuð dræmt: Nú kem eg eigi leingur fyrir mig því kvæði, segir hann, og stendur upp seinlega, og haltrar á brott við lurk sinn, og er horfinn bak hörginum. Þá var túngl geingið undir og felur nóttin dal og hól að Stiklarstöðum, og svo hinn síðfrjóva hegg. (493)" V Nú er komið að því að virða fyrir sér það sem komið hefur í ljós eftir að rakið hefur verið úr Gerp/wvefnum. Þrisvar hafa þræðirnir mæst á sama staðnum - í óttanum; ótta Þorgeirs hjá ekkjunni í Normandí, ótta Þor- móðs hjá Kolbrúnu á Grænlandi, ótta Ólafs Haraldssonar nóttina fyrir orrustuna á Stiklarstöðum. Er ótti þessara manna sá sami? Hvað óttast þeir? Hvers vegna bregðast þeir allir eins við ótta sínum? Búlgarsk/franski sálgreinandinn Julia Kristeva hefur skrifað bók um Vald hins óhugnanlega12, þar sem hún lýsir því hvernig hugmyndin um heimsendi á djúpan samhljóm í sálarlífi okkar allra. Hún talar um fyrstu mánuðina í lífi barnsins, þegar það veit að það er aðskilið frá móðurinni, en er ekki orðið til sem einstaklingur. Tilfinningar þessa tímabils eru kaotískar, einkennast af upplausn, það eru engin mörk orðin til, aðeins hamslausar, mótsagnakenndar tilfinningar; minningin um algleymið, þráin eftir því og jafnframt martröðin sem barnið kastast inn í, óttinn við að leysast upp, vera gleyptur, sogast niður í tómið. Hinn djúpstæði tvískinnungur þessa tímabils, loforðið og hótunin, er óbærilegur og barnið getur ekki losnað úr þessu ástandi fyrr en þriðji aðil- inn fleygar samband þess við móðurina. Þannig fæðist sjálf mannsins með því að hann hafnar ást móðurinnar af hryllingi. Þennan frumstæða ótta og viðbjóð má sjá í Gerplu; í húsi ekkjunnar í Normandí, sem er með barn á brjósti, liggur heljarmikil gylta með grísi á spenum. Augu Þorgeirs renna frá svíninu til konunnar og fyrri myndin rennur yfir þá seinni. Þegar Þormóður vaknar af svefni sínum hjá Kol- brúnu á Grænlandi sér hann „ferlíki nokkurt við hlið sér meira og þrútnara en eingi önnur skepna sú er þó hefur náð konu líki" (358). Hetjuhugsjónin, karlmennskan, dýrkun valdsins er svar eða flótti frá þessum viðbjóði, þessum ótta við „hið kvenlega", sem er eins og hljóm- botn í bókinni. Kristeva segir: 317
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.