Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 130

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 130
Tímarit Máls og menningar Völuspá svipar mest til dróttkvæða af öllum eddukvæðum. En hvernig sem þessu er farið, er augljóst að allar leið- réttingar, blöndun texta o.þ.h. eru breytingar miðað við frumtexta, þótt frávikið kunni að vera mismunandi mikið og mismunandi „röskun" á frum- textanum. Ljóst er að þessar breytingar hljóta að verulegu leyti að fara eftir því, hvernig varðveislu kvæðanna hefur verið háttað, en um það mál má setja fram ýmsar kenningar. Eftir lýsingum útgefanda að dæma virðist hann einna helst líta svo á, að „munnleg geymd" á miðöldum hafi verið svipuð og nú gerist og gengur í rútubílasöng: menn hafi kyrjað það sem þeir mundu, ruglað orðum, sleppt er- indum, blandað þeim saman eða bætt inn eftir hentugleikum, og þannig hafi textinn verið á sífelldu iði en þó „rétt- ur" í hvert skipti ef með honum tókst að halda uppi fjörinu í mannskapnum. En þessu er öðru vísi háttað, ef til hefur verið stétt manna sem hafði að ein- hverju leyti það hlutverk að sjá um varðveislu kvæða og annarra fornra fræða sem slíkra. Slík stétt var vitanlega til: það voru skáldin, sem urðu vegna íþróttar sinnar (og hlutverks í þjóðfé- laginu) að læra utan að mikinn fjölda af kvæðum, bæði dróttkvæðum og eddu- kvæðum (vegna sagnanna), rannsaka þau vandlega til lærdóms og eftirbreytni og kunna þau sem nákvæmast. Við slík skilyrði gátu gömul kvæði varðveist furðulengi þrátt fyrir orðalagsbreyting- ar án þess að aflagast gersamlega og breytast í önnur, enda bendi sitthvað til þess að „munnleg geymd" hafi verið nokkuð nákvæm á þessum tímum: sam- anburður goðsagna, sem skráðar voru á Islandi á 13. öld, og helluristna í Svíþjóð frá 11. öld, þykir benda til þess að sömu goðsögurnar hati verið í umferð með tveggja alda millibili, þannig að jafnvel ýmis smáatriði hafi verið eins. Málfar og stíll kvæðanna benda líka til þess að þau séu frá ólíkum tímum, þannig að gera verður í hvert skipti ráð fyrir ein- hverju „frumkvæði" frá ákveðnum tíma, þótt það kunni síðan að hafa breyst og aflagast. Tilraunin til að skýra þann mun á hinum ýmsu kvæðum, sem álitinn var stafa af mismunandi aldri, með „um- hverfinu", þ.e.a.s. með þeim stéttum eða þjóðfélagshópum sem kvæðin hafi verið samin fyrir, er leifar af dólgamarx- isma sem gerði ráð fyrir beinum og ein- ræðum tengslum hugverka og þjóðfé- lags. Slíkum kenningum er ekki hægt að halda fram lengur, þar sem tengslin eru greinilega miklu flóknari og svo hlíta hugverkin eigin lögmálum og lifa sínu lífi, en auk þess hafna kenningarnar í hringavitleysu: fyrst er búið til „um- hverfi" eftir kvæðunum og svo er „um- hverfið" notað til að skýra kvæðin. . . Það er því erfitt að fallast á þá mynd sem útgefandi dregur upp af „munn- legri geymd" eddukvæðanna. Þó mætti segja, að hún hafi þann kost að beina at- hygli manna að þeim texta sem raun- verulega hefur varðveist og veikja tiltrú þeirra á textameðferð sumra fyrri fræði- manna, sem bútuðu kvæðin mjög í sundur eftir hugmyndum sínum um upprunalegan texta og viðbætur og ortu þau jafnvel hreinlega upp á nýtt eftir einhverjum vafasömum hugdettum. En eins og kenning útgefanda er hér sett fram rambar hún beint yfir í andstæðar öfgar: vegna hennar verður hann að hafa tröllatrú á bókstaf handritanna, eða öllu heldur handritsins, Konungsbókar, sem hann fylgir, og hann verður að neita sér um allar lagfæringar og skýr- 384
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.