Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 33

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 33
Um beinfatta menn undar fornsagnanna en um leið endurnýjar hann skáldsöguformið á líkan hátt og ýmsir rithöfundar á meginlandinu, þar með talinn Brecht, höfðu gert þegar á 3. og 4. áratugnum. Hann dregur upp söguheim sem ber flest megineinkenni kvikmyndaskáldsögunnar, sem svo er kölluð af því að hún þiggur sitthvað frá tækni kvikmynda. Til einkenna kvikmyndaskáldsögunnar telst til dæmis sú aðferð að lýsa persónum og atburðum utan frá (þ. Aussenschau). Það er sem sé ekki bara £g/«höfundur sem lætur brúnir aðalpersónunnar síga niður á vanga henni til marks um að henni hafi runnið í skap, hið sama gerir höfundur eða leik- stjóri kvikmyndarinnar Kvenholli kúrekinn. I Gerplu gegna ytri lýsingar einkum því hlutverki að halda lesendum í ákveðinni fjarlægð frá per- sónunum svo að þeir skoði menn og málefni í samhengi fremur en týni sér í sálarlífi einstaklinga. Þessar lýsingar bera þá vitni um andúð höfundarins á súbjektífum skáldverkum en um miðja öldina talaði Halldór gjarna af lítilli virðingu um tóman einkamálaskáldskap sem gerðist „í sálarfylgsnum á ein- hverjum dulrænum sviðum".9' Á sama tíma lýsti hann einnig þeirri skoðun sinni að skáldskapurinn væri umfram annað tæki mannsins til að ná stjórn á veruleikanum og hélt því fram að milli vestrænna rithöfunda og alþýðu manna hefði opnast djúp gjá, m.a. vegna þess að drjúgur hluti rithöfunda helgaði sig sjálfsupptekningu og afneitaði lífinu og hverju því sem talist gæti „alþýðlegt, blátt áfram og áþreifanlegt".l0) Annað kvikmyndaeinkenni Gerplu, heimildaívafið (þ. Quelleneinbau) sýnir einmitt löngun höfundarins til að færa skáldskapinn nær lesendum, lífi þeirra og reynslu. Kvikmyndir eru jafnan dokúmentarískar, hafa viss einkenni heimildaverka af því að persónur og hlutir á tjaldinu eru ekki að- eins þáttur í ákveðinni skáldaðri veröld, heldur eru einnig til utan hennar. Sambærileg einkenni hefur Gerpla af því að veruleikinn utan sögunnar, bæði á sögutíma og frásagnartíma, er ofinn markvisst og opinskátt inn í hana. Með heimildaívafinu leitast söguhöfundur við að víkka form skáld- sögunnar, hann gerir sitt til að koma í veg fyrir að lesendur upplifi sögu- heiminn sem lokaða heild án tengsla við umheiminn. Athugasemdir sögu- manns um ástand og aðstæður á 11. og 20. öld eru þá ekki aðeins fram sett- ar til að ná yfirbragði fornsögunnar heldur reynast harla oft heimildaívaf og styðjast við forna annála eða skrif mannfræðinga og sagnfræðinga um miðaldir eða samtímann. Svipaða sögu er oftast að segja um skírskotanir sögumanns til ýmissa bóka, þó fyrir komi að þær þjóni paródíunni og séu augljós tilbúningur höfundar til að vekja með hlátri athygli á einhverjum þeim atriðum sem stangast á við fyrri vitneskju lesenda. Annars kemur heimildaívafið víðar fram en í athugasemdum sögumanns og er þá nútíma- saga ekki fyrirferðarminnst, einkum saga fasismans og kalda stríðsins. 287
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.