Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 119

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 119
Kristínu Sigfúsdóttur og Theodór Frið- riksson. Þetta er auðvitað aðeins úrval af íslenskum skáldskap í óbundnu máli á þessum árum, en það gefur góða og áreiðanlega heildarmynd af efni, hug- myndaheimi og stíl þessara höfunda. Niðurstaða Halldórs eftir vandvirka könnun verður sú, að þótt þessi verk fjalli „nær öll um einhver af helstu ein- kennum samfélagsbyltingarinnar" þá sé veikleiki þeirra „sá hve hugmyndir þeirra eru prúðar og sáttfúsar". Einsog menntamenn þeir sem áður hafa verið nefndir, horfa þessir rithöfundar yfir- leitt „aftur til meira eða minna ímynd- aðrar sælu bændamenningarinnar, þrá hlýju hins nána og fámenna samlífs". Verkin boða gjarnan „fórnfýsi og nægjusemi sem leiðina til persónulegrar hamingju" (86). (Það má hér minna á að byrjandaverk Halldórs frá Laxnesi, skáldsagan Barn náttúrunnar, 1919, er mjög í þeim anda.) Kvenmynd þeirra er „mjög hefðbundin, konur eru einatt hreinlyndar og líf þeirra lýtur þrá eftir hinni stóru, hreinu ást". I stuttu máli sagt, hugmyndaheimur þessara verka var of þröngur, stíll þeirra of tilbreyt- ingarlaus, til þess að þau gætu „lagt grunninn að íslenskum nútímabók- menntum". (88) Sú niðurstaða kemur manni að vísu ekki á óvart, en það er þakkarvert að hafa fengið hana svo vel rökstudda. Kaflinn „Módernismi af hálfum huga" (89-106) tekur til athugunar Hel (1919) eftir Sigurð Nordal og Sœlir eru einfaldir (1920) eftir Gunnar Gunnars- son. Bók Sigurðar er ekki síst djúptæk könnun á þeim eiginleikum sem hann nefndi sjálfur „einlyndi" og „marg- lyndi" í frægum fyrirlestrum veturinn 1918-1919, þegar hann var nýkominn heim eftir tólf ára útivist. Ljóðrænn stíll Umsagnir um bxkur þessara þátta og næm lýsing á sálarlífi manna hrifu samtíðarmenn höfundar- ins, einnig skáldið frá Laxnesi. En hug- myndaheimur bókarinnar var þrátt fyrir allt of fjarri uppáþrengjandi áhugamál- um og vandamálum tímans til að geta orðið verulegur forboði nýrrar bók- menntastefnu. Svipað er að segja um SAir eru ein- faldir. Einsog í Hel birtist í skáldsögu Gunnars „kreppan í heimssýn mennta- manna sem kreppa almennra tilvistar- skilyrða, og fjarvera þjóðfélagslegrar og sögulegrar vitundar bendir til tímans fyrir heimsstyrjöld" (101). Halldór er ósammála þeirri skoðun Matthíasar Vióars Sæmundssonar, að Gunnar Gunnarsson hafi verið einn af þeim höf- undum sem „hringdi inn nýja öld í ís- lenskum skáldskap á árunum 1915-1925, þegar stórveldi Einars H. Kvarans leið undir lok" (92). Matthías ofmeti „þýð- ingu Gunnars fyrir endurnýjun ís- lenskra bókmennta á þriðja áratugnum" (105-106); mér virðist Halldór hér hafa rétt fyrir sér. Ætlun Gunnars í bókum þeim sem um ræðir - auk Sælir eru ein- faldir og Vargur í véum (1916; ísl. þýð- ing 1917) - „er að varpa Ijósi á það sem hann álítur frumskilyrði lífsglímunnar, og tilurð íslensks nútímasamfélags [. . .] er ekki viðfangsefni hans" (106). Öðru máli gegnir um Bréf til Láru (1924) eftir Þórberg Þórðarson. Bréf þetta vakti á sínum tíma talsverðan æs- ing og varð mjög umdeilt. Halldór lýsir einkennum bókarinnar ágætlega. Sér- stök áhersla er lögð á óskammfeilna sjálfhverfu Þórbergs, „huglxgni verks- ins, sem var einstæð í íslenskum prósa. Þar er bara ein hugvera, ein sjálfsvitund, og viðfang hennar er allur heimurinn" (112). En um leið er í „sjálfsupphafning- unni" alltaf „írónísk fjarlægð", sem 373
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.