Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 109

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 109
Myndir á Sandi forna goðsögn. Öllu heldur að leiða í ljós höfuðsannindi um mann og til- veru, og í sumum tilvikum: að endurbyggja heiminn. Metnaður Fuglsins virðist vera af slíku tagi. Höfundur reynir að samræma ýtrustu andstæður, gera vitneskjuna bærilega, fylla orðleysuna merkingu. Markmið hans af lík- um toga og Endurreisnarmannsins: að lesa úr teiknum heims og huga, af- hjúpa launmál, sýna fram á einingu, samstæður. Svipuð viðleitni einkennir fjölmargar skáldsögur seinustu ára. Aður hefur verið spurt hvort að baki búi nútímaleg upplifun eða hvort um afturhvarf sé að ræða. Ekki verður úr því skorið hér. Kannski öll endurnýjun sé að einhverju leyti endurtekning. Alltént er víst að tungumál nútímabókmennta er um eitt gjörólíkt tungu- máli fyrri tíma. Það geymir vitund um skort eða eyðu: fjarveru frumtexta og frumhöfundar; er að því leyti munaðarlaust. Hinn upphaflegi texti sem fól í sér algilt táknmál og felldi saman orð og vald hefur glatast, horfið sjónum manna. Nú á dögum leita flestir slíks texta utan bókmenntanna: í sjálfum sér, djúpum dulvitundar, hinu orð- lausa, augnablikum þegar „rósagarðar" opnast, tónlist, myndlist o.s.frv. Margir nútímahöfundar leitast þó enn við að nálgast slíka reynslu. Sífellt er reynt hið ómögulega, að þenja tungumálið út fyrir takmörk sín, láta þögn- ina hljóma í gegnum orðið, mála með því heiminn. Leitinni að bókstöfum hins raunverulega er haldið áfram þrátt fyrir kennd óraunveruleika og óvissu. Hin goðsögulega aðferð er afleiðing þessa ástands og tímanna tákn því að hugsun okkar virðist sækja sífellt meira inn í heim goðsögunnar í leit að svörum. Rökvísi hennar bendir á leið til að fylla tilveruna merkingu eða öllu heldur gera slíka tilveru bærilega svo að maðurinn máist ekki út eins og andlit á fjörusandi. 1) I ritgerðinni er hér og þar stuðst við grein mína „Hugleiðing um fugl orð og reynd" er birtist í Morgunhlaðinu, 5. mars 1988. Hún fjallar um Fljótt fljótt sagði fuglinn og geymir drög sumra þeirra hugmynda sem hér eru settar fram. 2) Sjá Michel Foucault: The Order of Things. An Archaeology of the Human Sáences, New York 1973. (Frumútgáfa: Les Mots et les choses, Paris 1966). 3) I ritgerðinni eru þessi hugtök notuð í hefðbundinni merkingu: táknmyndin: sú ímynd sem efnislegt form tákns hefur í huga viðtakanda; táknmiðið: sú merking eða hugmynd sem tengist ímyndinni. 4) Michel Foucault: The Order of Things, bls. 55 5) I ritgerðinni er stuðst við rannsóknir Davids Lodge á merkingarháttum í nútíma- 363
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.