Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 118

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 118
Tímarit Máls og menningar er annars ástríðufull trúarjátning rót- tæks sósíalista. Sumstaðar fcr höfundurinn hér furðu nálægt löndum sínum „þjóðernisspeku- löntunum". I kaflanum Þjóðerni vitnar hann með augljósri samúð í orð Sigurð- ar Kristófers Péturssonar 1882-1925, einsog hann man eftir þeim úr samtöl- um við manninn veturinn 1924-1925: „Ég var ekki gerður Rússi né Kínverji né Bandaríkjamaður - og ekki heldur alþjóðaborgari." Sú skylda er honum á herðar lögð „að leggja mig í framkróka sem íslendingur, að verða sem full- komnastur innan þeirra takmarka sem mér hafa verið sett". „Guð vill, að ég sé Islendingur." Seinna í sama kafla segir að við eigum „að læra allt sem best gegnir af reynslu annarra þjóða". En síðan beri oss „að hagnýta þekkingu vora á grundvelli íslenskrar reynslu, ís- lenskra þarfa og þess sálarlífs sem oss er áskapað". Að því að best verður séð hefði slík hvatning sómt sér vel í Vöku, tímaritinu „handa íslendingum". Gegn kristnum fræðum teflir skáldið nú fram íslenskri menningarhefð: „enda eru Islendingasögurnar fornu vort gamla testamenti og ljóðaljóð vor í Eddu, en hetjur nefnum vér stórmenni íslensks stíls, og ekki spámenn" - þann- ig er komist að orði í inngangskaflanum Bxkur. Það er ekki laust við að maður sé minntur á vonir íslenskra menntamanna um að Island gæti orðið nokkurs konar verndarsvæði í heiminum (samanber hér að ofan), í krafti sérstöðu sinnar og menningararfs. Enn segir í Þjóðerni: „Nú þegar Evrópa hefur lagt flest það í lóg sem vert er að kalla skapandi mennt andlega, þá verður ekki annað séð en á Islandi sé dagur að rísa. Vestræn hnign- un kemur ekki íslandi við. Þjóð elsta mcnningarmáls í Evrópu og hinnar elstu samstæðu sögu vaknar nú sem hin yngsta menningarþjóð álfunnar." Fram- tíðarsýn skáldsins endar með spámann- legum orðum, lofsöng til íslands sem á varla sinn líka einu sinni hjá hinum harðsvírustu „þjóðernisspekulöntum" - þótt á öðrum forsendum sé: „Þjóðin svaf milli fjalla, sem voru krökk af vætt- um og álfum, og í þessu ósnortna lands- lagi, þar sem hver dalur er þó endur- minning úr sögu vorri, hver öræfasýn ímynd vorra dulrænustu skynjana, - þar rísum vér á fætur í dag eins og ný- fæddir menn, gæddir frumleik náttúru- barnsins, með mál guðanna á vörunum og himinn morgunsins yfir oss logandi í spám og teiknum." Ég hef leyft mér þennan útúrdúr, af því að nýr skilningur skáldsins á ís- lenskri hefð á að mínu áliti einna drýgstan þátt í ákvörðun hans að snúa sér að íslensku þjóðlífi í skáldsögum sínum á fjórða áratugnum. Og þá er það yfirleitt ekki nútíminn og „raflýsing sveitanna" sem er efst í huga hans, held- ur líf þjóðarinnar gegnum aldir. Einsog kunnugt er þróaðist skáldskapur hans æ meira í þá átt að tileinka sér menningar- arf Islendinga. En það má vissulega ekki gleyma því að sú þróun risti dýpra, ein- mitt af því að Halldór Laxness var, og er maður nútímans, maður uppreisnar- innar, höfundur Vefarans mikla. Mikill hluti „Loksins, loksins" fjallar um íslenskar prósabókmenntir á þriðja áratugnum sem „baksvið þeirrar bylt- ingar sem verður með Þórbergi og Hall- dóri" (63). Undir fyrirsögninni „Síðnat- úralismi eða vandamál til endalausrar umræðu" (62-88) eru ræddar bækur eftir Einar H. Kvaran, Jón Trausta, Sig- urjón Jónsson, Jón Björnsson, Gunnar Benediktsson, Guðmund G. Hagalín, 372
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.