Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 84

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 84
Matthías Viðar Sœmundsson Myndir á Sandi um frásagnarlist nútimaskáldsagna Hið hefðbundna sjónarmið: skáldið skyggnist í gegnum sérnöfn hlut- anna og afhjúpar eðli þeirra og dulin vensl. Það ræður heiminn eins og dulmál, vekur sofandi tákn, lætur þau ljóma að nýju í tungumáli sem öðru fremur einkennist af líkingalist, myndhvörfum, tungumáli sem eyðir mismun táknanna og fellir heiminn, reynslu manns í eina heild. Að þessu leyti fara örlög skáldsins og hins vitfirrta manns saman. Vitfirring- urinn er ómeðvitaður um mismun og sér hvarvetna teikn um hliðstæður. I vitund hans samsvarar eitt tákn öllum öðrum táknum1. Sjónarmið þetta á rætur sínar í þekkingarhætti liðins tíma. Það var öfl- ugt í tíð rómantísku stefnunnar og raunar má rekja það allt aftur til Endurreisnartímans ef marka má niðurstöður franska fræðimannsins Michels Foucault2. Hann taldi að vestræn þekking hefði fram til loka 16du aldar einkennst af samsvörunum: trú á einingu orða og hluta, faðm- lag þeirra, samstæður. Endurreisnarmaðurinn, sagði Foucault, hugsaði í jafngildum og líkingum. Samsvörunarlögmálið stjórnar ritskýringum hans og túlkun texta; það liggur táknkerfi hans til grundvallar, gerir vitn- eskju um sýnilega og ósýnilega hluti mögulega, er skilyrði sérhverrar orðræðu, réttlæting hennar. Heimurinn faðmar sjálfan sig, jörð speglar himin og auga stjörnu, fyrirbæri skarast og renna saman, tvöfaldast, mynda keðjur. Heimurinn allur Iýtur reglu samúðar eða aðlöðunar, hið einstæða dregst að öllu öðru, krafturinn slíkur að án andófs rynni ver- öldin saman í kennimarkalausa heild - hið sama. Onnur regla, andúðin, veldur því að jafnvægi helst. Endurreisnarmaðurinn, sagði Foucault, trúði því að Guð hefði merkt fyrirbærin með teiknum er opinberi líkindi þeirra - sýnileg tákn ósýnilegra jafngilda. Þekkingarhátt Endurreisnar- innar, sagði Foucault, hæfir því að nefna „prósa heimsins": Rúmið er líkast opinni bók með síðum sem þéttskrifaðar eru af táknum, dularfull- um merkjum er fléttast saman og endurtaka stundum sjálf sig. Mestu varðaði að lesa úr þeim, ráða þau. Teikn þessa heims eru oftar en ekki óljós og dulin, sagði Foucault, af þeim sökum fólst þekkingarleitin í 338
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.