Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 132

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 132
Tímarit Máls og menningar "Hljóðs bið eg allar kindir". Samkvæmt orðum hans er þarna komin hin „nýja Völuspá" sem birtist lesend- um í fyrsta skipti, því þessi texti „skipti sköpum varðandi heildartúlkun kvæðis- ins": í þessum upphafsorðum Konungs- bókar sé völvan sem sé einungis að ávarpa mennina en ekki goðin, en svo túlkar útgefandi framhaldið á þann hátt, að mennirnir vilji að hún segi söguna í áheyrn Óðins. I samræmi við þetta skýrir hann síðan 28. vísu á þann hátt að völvan hafi áður aflað sér visku hjá Óðni en ekki öfugt: þekking hennar komi frá honum. En sitthvað virðist nú bogið við þessa kenningu. Ljóðlínan „Hljóðs bið eg" er of stutt, og þótt Völuspá sé ekki að öllu leyti reglulegt kvæði, er ekki hægt að benda henni til stuðnings á neina aðra þríkvæða ljóðlínu (nema þá „á Gimlé" í 62. vísu, sem þó hefur sennilega verið á eilítið eldra málsstigi „á Gimléi"). Það væri í meira lagi undarlegt að byrja svo voldugt kvæði sem Völuspá er á óreglu- legri ljóðlínu, þessi mikla áhersla sem þannig myndast á fornafninu „eg" er harla óeðlileg, og stuðlasetningin „eg - allar" er þess vegna heldur ekki sann- færandi. Hvað hrynjandi og stuðlasetn- ingu snertir fellur hins vegar allt í ljúfa löð ef orðinu „helgar" er bætt inn í, og eru þess vegna miklar líkur á því að Hauksbók geymi hér réttan texta. Er ekki meiri leiðrétting að taka „helgar" eftir henni heldur en eignarfallið „Heimdallar" („Heimdalar" kemur tvisvar fyrir í Konungsbók, og er því ekki hér bein pennaglöp). En fleira mætti nefna. Ef völvan ávarpar einungis mennina eru orðin „allar kindir" heldur óljós: þau segja meira en „megir Heimdallar" og eru því ekki tvítekning á hugsun þeirra orða, en hins vegar er ekki skýrt hvað við er átt. Það er líka óeðlilegt að mennirnir vilji að völvan segi sögu sína í áheyrn Óðins, en samt ávarpi hún þá eingöngu en ekki höfuðgoðið sjálft. Væri það ekki brot á siðareglum? Það bætir gráu ofan á svart að túlka 28. vísu, sem erfitt er að skilja öðru vísi en svo að þar sé Oðinn að leita frétta hjá völvunni, á þann hátt að völv- an hafi fengið visku sína hjá Óðni: hún á sem sé að þylja yfir honum það sem hann sjálfur hafði áður sagt henni! Til þess að eitthvert vit fáist í þetta þyrfti eiginlega að breyta nafni kvæðisins (sem stendur hvort sem er ekki í Konungs- bók né heldur Hauksbók heldur aðeins í Snorra-Eddu og útgefandi hefði því átt að sleppa ef hann hefði viljað vera í samræmi við sínar eigin kenningar) og kalla Völuspá „Munnlega prófið". Það kemur fram í kvæðinu, að ræða völv- unnar er staðsett á vissu augnabliki heimssögunnar, og þá er Óðinn farinn að leita sér visku með ýmsu móti, m.a. hjá skyggnum og yfirnáttúrulegum ver- um. Sá skilningur eldri fræðimanna að völvan flytji spá sína að beiðni Óðins frammi fyrir goðum og mönnum er rökréttur og í góðu samræmi við text- ann í heild. Því verður ekki betur séð en útgefandi styðji sig hér við gallaðan texta eða hreina ritvillu eins handrits (gegn vitnisburði annars handrits) og búi til kenningu sem hvorki er haus né sporður á, og er það heldur rassbögu- legt að fara svona með upphaf kvæðis- ins og „umgerð" spárinnar. Þá mætti al- veg eins halda því fram, að upphafsorð- in „Hljóðs bið eg allar kindir" sýni að Völuspá sé hjarðljóð. Sú kenning útgefanda að menn eigi að taka kvæðið eins og það er og vera ekki með neinar vangaveltur um það sem 386
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.