Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 81

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 81
Skáldkona á tímamótum ustu skáldsögu hennar, Jane Eyre, er lítið rómantískt æði í Hroka og hleypidómum. Höfundar yfirlitsrita um enskar bókmenntir veigra sér líka við því að setja Jane Austen í hóp með rómantískum samtímamönnum sín- um eins og Shelley, Wordsworth, Byron og Walter Scott, og hyllast til þess - þó flestir án þess að segja það berum orðum - að telja hana með upplýs- ingarmönnum. Rómantískir órar eru henni líka fjarri, að þeim gerir hún gys hvenær sem færi gefst. En ég held að ekki sé fjarri lagi að halda fram að vegna þess að hún lifði og starfaði á sögulegum tímamótum hafi hún fengið betri útsýnisstað en fyrirrennarar hennar, getað horft bæði fram og aftur og notfært sér hvaðeina sem höfðaði til hennar. Ekki veit ég hvort margir lesendur Hroka og hleypidóma eru sammála Charlotte Bronté um það að mynd Elísabetar sé litlaus eftirlíking af hvers- dagslegu andliti. Elísabet sker sig úr kvennahóp sögunnar einmitt fyrir það að vera „útivera" en hvorki stofustáss eins og Bingleysystur né gróður- hússplanta eins og ungfrú de Bourgh. Þegar hún kemur heim til Pemberley á ferðalagi sínu norður í Derbyshire með Gardinerhjónunum er það um- hverfið sem heillar hana miklu meira en húsið. Þegar hún gengur herbergi úr herbergi er það útsýnið sem hún horfir á, ekki húsgögnin. Og það er mynd Darcys í þessu umhverfi sem gerir henni ljóst hvað hún hefur verið haldin miklum hleypidómum gagnvart honum, ekkert síður en málverkið af honum sem mætir henni í hjartastað hússins. Það eru einmitt þessi „rómantísku" einkenni sem laða Darcy að Elísabet eins og kemur vel í ljós í 7. kafla þegar Elísabet fer fótgangandi til Nether- field til að vitja um Jane sem þar liggur veik og er vísað inn í stofu, heitri og rjóðri og skítugri eftir gönguna. Systrum Bingleys finnst hún vera eins og villimaður! En Darcy er heillaður, þvert gegn vilja sínum, af heitum vöng- um og skærum augum. Sjálfur er Darcy náttúrulega rómantísk karlhetja. Fálátur, þögull um einkamál sín, ungu stúlkunni - og jafnvel lesanda - sönn ráðgáta lengi vel. Hannn sameinar í einni persónu „hetjuna" í ástarsögunum og „vonda manninn" - rétt eins og Elísabet er bæði kvikindisleg og yndisleg, greind og heimsk — og það er eitt af því sem hefur þessa sögu upp yfir stælingarnar ótöldu sem hafa verið gerðar á henni. Af öllum karlhetjum Jane Austen kemst Darcy næst því að minna á Rochester í Jane Eyre þó að ekkert óhugnanlegt leyndarmál eigi hann uppi á háalofti. Ást hans á Elísabet er líka sannkölluð ástríða holdsins sem tilfinning hans fyrir því sem sæmilegt er fær ekki bugað. Þegar allt kemur til alls er það þó ekki „villingurinn" Elísabet eða „ráð- gátan" Darcy sem vísa fram til rómantíkur eða ennþá lengra, allt til okkar tíma, heldur krafa verksins um sjálfstæði einstaklingsins. Jane Austen trúir 335
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.