Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 128

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 128
Tímarit Máls og menningar inu. I bókarlok er alllangur eftirmáli um kvæðin tvö og eddukvæði yfirleitt. Þar sem hér er á ferðinni viðhafnar- útgáfa, sem ætluð er almenningi, hefði mátt telja það eðlilegast að í bókinni væri almenn kynning á kvæðunum, sagt væri frá helstu staðreyndum varðandi þau og viðhorfum manna til þeirra og mikilvægustu kenningar fræðimanna raktar, þannig að lesandinn gæti fengið sæmilega yfirsýn yfir þessa bókmennta- grein og myndað sér skoðun sjálfur. Þó drepið sé á mörg þessi atriði og eddu- kvæði skilgreind á nokkuð greinargóð- an hátt í stuttu máli, fer útgefandinn samt aðra leið, hvort sem hann gerir sér fulla grein fyrir því sjálfur eða ekki. Langir kaflar í eftirmálanum eru sem sé eins og eitthvert fræðilegt hagkaup sé þar að birta katalóg yfir tískukenningar síðustu ára, kannske í tilefni einhverrar útsölu. Með öðrum orðum, þá eru margvíslegar fræðikenningar, sem hafa af ýmsum ástæðum verið á dagskrá að undanförnu, boðaðar sem sannleikur án mikilla skýringa eða rökstuðnings, en kenninga fyrri fræðimanna er að litlu getið nema þegar þeim er vísað á bug með aðstoð tískukenninga. Á þennan hátt er því sleppt að fjalla sérstaklega um kenningar Sigurðar Nordals, sem höfðu þó mikil áhrif á viðhorf manna til Völuspár í marga áratugi og hver maður sem áhuga hefur á kvæðinu verður að kynna sér, en hins vegar er hlaupið eftir alls kyns stundlegum hugdettum, þann- ig að sumt gæti orðið illskiljanlegt fyrir mann, sem þekkir ekki þeim mun betur það sem verið hefur á dagskrá nýlega. Ef maður hefur ekki fylgst vandlega með ýmsum krókaleiðum umræðna á Islandi síðustu ár, er t.d. hætt við því að orðin um að í Völuspá kunni að vera sagt frá „endalokum kvennamenningar" komi í hans augum eins og kvenskratt- inn úr sauðarleggnum. Þetta er fremur bagalegt, og ekki bætir það úr skák að eltingaleikurinn við tískustefnur kemur einnig fram í skýringum við einstakar vísur kvæðanna og jafnvel í meðferð textans. Ýmsum kann að finnast þetta fremur þung orð og er því rétt að koma með nokkur dæmi og skýringar. Ég vil þó skjóta því inn áður en lengra er haldið að ég tel vitanleg ekki að fordæma beri allar „tískustefnur" a priori. Gallinn er bara sá, að vegna eðlis þeirra sem tísku- fyrirbæris hættir mönnum til að líta á þær sem sannleik sem óþarfi sé að rök- styðja, - þær eru taldar „nýjasta niður- staða" fræðanna, sem geri eldri kenn- ingar úreltar, - en um þær gildir þvert á móti, að þær hafa enn meiri þörf fyrir ítarlegan rökstuðning en margt annað. Dæmin sem nefna má úr útgáfu Gísla Sigurðssonar á Hávamálum og Völuspá eru nokkuð fróðleg í þessu sambandi. Hvað eddukvæðin snertir aðhyllist Gísli Sigurðsson í eftirmála útgáfu sinn- ar þá kenningu, sem verið hefur eða var í tísku í þjóðháttafræðum um nokkurt skeið, að kvæði sem eru í munnlegri geymd séu í „stöðugri endurnýjun": „Munnlegur kveðskapur breytist, lagar sig að umhverfi sínu, áheyrendum og tíðaranda. Gleymska á einhvern þátt í þessum breytingum en annað kemur til sem vegur líklega þyngra: nýsköpun þeirra sem flytja kvæðin með það í huga, að áheyrendum líki sem best" (bls. 89). Telur útgefandi þannig að texti kvæða aflagist í meðferðinni og erindi gleymist og týnist burtu, en þar sem kvæðin „verða að hafa einhverja merk- ingu eins og þau eru" yrki kvæðamenn- irnir inn í þessar eyður, þannig að kvæðið sé áfram ein heild. Útgefandi 382
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.