Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 93

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 93
Myndir á Sandi samhengi milli heimanna tveggja, einingu er ekki byggist á orsakasambandi heldur goðsögulegri samsvörun. II Nútímaskáldsögur veita ekki svör við vandamálum. Þær eru nöfn á vanda- málum. I mörgum þeirra hefur samband vitundar og umheims glatað áreið- anleika sínum og komist á hreyfingu, táknkerfið skriðnað og um leið vit- undin. Samhengið er horfið eða öllu heldur, hæfi vitundarinnar til að skilja það. Þess í stað svamlar hún án festu milli táknmynda sem flæmast undan allri merkingu: „Ég var ekki lengur maður heldur augað nakið, stefnulaust augnaráð á rás um fáránlega veröld" (Nabokov). Frásögnin dregur dám af þessu ástandi. Hún er oftast nær illráðanleg, þversagnakennd, ófullnuð og án lykils. Persónur hennar: andlit án radda, raddir án sögu, brotakenndar og goðsögulegar í senn. Á stundum þenjast þær út ellegar þær dragast sam- an líkt og stígar þeirra um heiminn, og eru ekki samar frá stundu til stund- ar, eða þá alltaf samar og án tíma. Oft á tíðum lifa þær í ljósaskilum hins vitaða og dulvitaða, hrollvekjan skammt undan, vera þeirra klofin frá ein- hverju. Hverju? Kannski ekki verði komið orðum að því: „Hvað er ég? Allt sem ég veit um sjálfan mig er að ég þjáist. Og þjáist ég stafar það af því að við rót sjálfs mín býr sundrun eða klofning. Eg er klofinn. Ég get ekki nefnt það sem ég er klofinn frá. En ég er klofinn. . . Eitt sinn var það kall- að guð. Nú er það nafnlaust" (Arthur Adamov). Manneskjan veit það eitt að hún er skipt hið innra, greind frá einhverju óþekktu og nafnlausu, ein- hverju sem skynsemin hefur ekki aðgang að. Þetta „eitthvað" hefur verið túlkað með ýmsu móti í nútímaskáldsögum enda hnitast margar þeirra um vitund í leit að sjálfri sér. Túlkunarleiðir hafa einkum verið þrjár: heilsteypt sjálfsvitund; maður: merking: guð yfirskilvitlegur veruleiki +tóm dulvitund: demónsk orka í þessum verkum er því oft lýst hvernig nútímaleiki verður til: vitundin glatar þéttleika sínum og verður hluti af stjórnlausu flæði sem nær um leið til umheims og tungumáls eða, með öðrum orðum, skynjunin losnar úr tengslum við „eðliskjarna", brýst út úr ramma uppeldis og venju, verður óreiðu að bráð, merkingarleysu og hverfleika. 347
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.