Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 135

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 135
fjalli, kom út, höfðu liðið ein sextán ár milli bóka frá Stefáns hendi, ef undan- skilin er endurútgáfa vertíðarsögunnar Mínir Menn (2. útg. 1984). Sennilega telst Að breyta fjalli til minningabókmennta, vilji menn endi- lega grípa til flokkunarkerfis svo þeir þurfi ekki að vera hræddir við bókina. Hún sker sig þó úr öðrum bókum svip- aðrar yfirskriftar á ýmsan máta, og best væri held ég að láta hana standa dálítið sér á parti í allri umræðu. Bregði maður hins vegar á það ráð að leita hliðstæðna meðal íslenskra höfunda, þá verða eig- inlega ekki nema tveir á vegi manns. Annar er Jónas Árnason, og hinn, þótt undarlegt kunni að virðast, Þórbergur Þórðarson. Þegar ég nefni Þórberg Þórðarson á ég fyrst og fremst við minningabækur hans úr Suðursveit (en þó mætti með töluverðum rétti að mínu áliti tengja Að breyta fjalli bókum eins- og Ofvitanum og hlenskum Aðli, en þá í öðru samhengi). Þetta kann að virðast heldur langsótt og kannski fjarstæðu- kennt í fyrstu, en sé litið á nokkur grundvallaratriði fer einhver sérkenni- legur skyldleiki að skríða fram í dags- ljósið. Með því að nefna Þórberg til sögunn- ar er ég þó ekki að feta klisjubrautina og ganga útfrá því að einn höfundur hafi lesið annan og lent í vímu. Til þess er Stefán of sérstæður. Ef hann hefur lært eitthvað af Þórbergi, þá er það lík- lega einna helst það að fara sínar eigin leiðir, hvað sem í skerst. Miklu fremur hef ég gaman af að velta fyrir mér hversu skammt er á milli bernskustöðva þessara tveggja rithöfunda, Suðursveitar í Skaftafellssýslu, og Djúpavogs Stefáns, sem hann heldur fram í bókinni að hefði í raun átt að tilheyra Skaftafells- sýslum en ekki Múlasýslum, og færir að Umsagnir um btekur því ómótstæðilega töfrandi mannfræði- leg og landfræðileg rök. Báðir leggja sterka áherslu á sinn uppruna, og ég hef lengi haft á tilfinningunni að þetta suð- austurhorn landsins sé töluvert frá- brugðið öðrum pörtum þess, að þeim annars ólöstuðum. Þessvegna grunar mig að sú samsvörun sem mér finnst öðru hverju gera vart við sig milli Þór- bergs og Stefáns, samsvörun sem liggur ekki alltaf í augum uppi heldur lúrir undir, eigi meðfram rætur í því að þeir eru mótaðir af svipuðu umhverfi og lýsa hliðstæðu mannlífi. Svo kemur auðvitað skáhallt inn í þetta dæmi, sem kannski er enn fremur óljóst, sú óvenjulega bók- arsamvinna sem Steinþór á Hala, bróðir Þórbergs, og Stefán áttu (Nú nú-bókin sem aldrei var skrifuð, 1970), og þá er líka hægt að velta því fyrir sér hvers- vegna Stefán valdi akkúrat Steinþór á Hala sér að viðmælanda. . . Það má nefna til annan þátt sem skip- ar Stefáni einhversstaðar á væng með Þórbergi og ég ýjaði aðeins að hér á undan, og þetta sýnist til að byrja með vera öfugmæli nokkurskonar: en það er sérstaða hans sem höfundar! Sé ferill Stefáns skoðaður kemur greinilega í Ijós sterk tilhneiging til að fara eigin leiðir, á skjön við skáldskaparmargfætluna. Lengi vel var Þórbergi hálfpartinn legið á hálsi fyrir að skrifa ekki „skáldskap" sem væri spaldskrártækur, og menn voru svona að tala um að hann væri þá ekki skáld fyrst hann skrifaði ekki skáldsögur. Það er eiginlega varla fyrr en núna sem það er farið að renna virki- lega skýrt upp fyrir mönnum hvers- vegna hann fór með jöðrum. Þó held ég að Kristinn E. Andrésson hafi skilið það betur flestum samtíðarmönnum hans. Eg nefndi Ofvitann og Islenskan Aðal í lauslegum tengslum við Að 389
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.