Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 85

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 85
Myndir á Sandi skýringu launmála, túlkun og tilgátum. Kemur það glöggt fram í afstöðu Endurreisnarmannsins til tungumálsins sem talið var samsett úr þremur þáttum: táknmynd og táknmiði er tengdust í eðlisbundinni líkingu3. Táknin voru ekki tilviljunarkennd, háð vali og samþykki, líkt og talið er nú á dögum. Fólst táknfræðin því í ákafri leit að frummerkingum - upp- runalegum teiknum orðanna. Á 17du öld leið þekkingarháttur Endurreisnarinnar undir lok að mati Foucault: „Hugarstarfsemin felst ekki lengur í því að draga fyrirbærin saman eða leita þess sem afhjúpað gæti einhvers konar skyldleika, aðlöð- un eða dulið samtak - heldur þvert á móti í því að sundurgreina, það er: staðfesta sjálfumleika hvers fyrirbæris"4. Áhersla er nú lögð á flokkun og sérkenni. Menn beina athygli sinni að hinu staðbundna og einstaklings- lega, skrá, mæla og raða fyrirbærum; lýsing tekur við af túlkun, sönnun af tilgátu. Um leið breytast viðhorfin til tungumálsins. Það verður gagn- sætt og táknið tvíþætt. Táknmynd og táknmið tengjast ekki lengur vegna dulins skyldleika heldur á handahófskenndan hátt. Orð týna teiknum sínum. Skáldsagan Don Kíkóti eftir Cervantes sýnir umskiptin einkar vel að mati Foucault. Riddarinn sjónumhryggi lifir í heimi endalausra sam- svarana, tákna og líkinda, heimi sem ný skynsemi, byggð á lýsingu og mismun, dregur sundur og saman í háði. Sagan sýnir með öðrum orðum að hugarfar Endurreisnarinnar hafði gengið sér til húðar og orðið nánast að vitfirrringu. Skynsemishyggjan ríkir enn. Samsvörunarlögmálið er löngu liðið und- ir lok sem forsenda hugsunar, grundvöllur þekkingar. Engu að síður hef- ur hinn gamli þekkingarháttur lifað góðu lífi í bókmenntum, að vísu misöflugur eftir tímaskeiðum, og birtist í endalausri leit að djúpmerk- ingu náttúru og tungumáls — teiknum er afhjúpi hið frumlæga, upp- runalega, sanna og saklausa. Að baki býr grunur eða vissa um að heim- urinn sé ekki allur þar sem hann er séður eða sagður, að hann sé tákn- mynd annars veruleika, myndhverfing, dularhjúpur; ennfremur - að tungumál vísindanna sé falskt og breiði yfir hið raunverulega, það skjóti litlinsu á milli sjálfs (súbjekts) og umheims (objekts), linsu sem skekki sjón, skaði skynjun. Spyrja má í ljósi þessa hvort bókmenntirnar séu tímaskekkja. Eða geyma þær ef til vill hugsunarhátt sem orðræða vísind- anna hefur útilokað sem þekkingarleið en felur eigi að síður í sér sann- leika um mann og heim? I Oft hefur verið á það bent að nútímamenn skynji sjálfa sig og aðra sem orðræðu; það sem við hyggjum að sé sjálfstæður veruleiki sé ekki annað en 339
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.