Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 31

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 31
Um beinftetta menn og Mutter Courage hleypur eftir nýjum fána þegar vígstaðan breytist. Þor- móður mutrar í hug sér drápu Olafs konungs til lofs við Knút konung rétt eins og Galileo Galilei umsnýr kenningum sínum um sólkerfið fyrir rann- sóknarréttinn. Einstakar persónur í Gerplu reynast einnig bera svip af persónum í verk- um Brechts. Kolbakur þræll hefur t.d. ákveðin sameinkenni með Matta, vinnumanni óðalsherrans Puntila. Ólafi digra er undir lok sögunnar lýst á svipaðan veg og einvaldsherranum í sögunni Cásar und sein Legionár og ekki er annað að sjá en sjálfur Þormóður kolbrúnarskáld beri svip af þrem- ur persónum í sömu sögu. Jafnvel trén í Gerplu kunna að eiga sér rætur hjá Brecht. A.m.k. er hinn síðfrjói heggur á Stiklarstöðum áþekkt tákn og kirsuberjatré hershöfðingj- ans Lúkúllusar í þremur verkum Brechts.6' Á tuttugustu öld lifir ekkert af sögu Ólafs digra og Lúkúllusar, nema þetta eitt: þytur í laufi. En hér skulu ekki rakin fleiri dæmi af þessu tagi. Halldór hefur víða leit- að fanga er hann reit Gerplu, hann nýtir í sögunni jafnt biblíuna sem forn- an íslenskan bókmenntaarf, hann sækir ekki aðeins til Brechts heldur einn- ig til Cervantes, Voltaires og Swifts. Svo fróðlegt sem það getur verið að benda á tengsl einstakra skáldsagna við erlend rit og innlend, er til lítils unnið ef það eykur ekki á einhvern hátt skilning manna á sögunum. Efnis- tengsl Gerplu við verk Brechts eru hér gerð að umræðuefni af því að þau styðja þá tilgátu að við samningu hennar hafi Halldór gengið í smiðju Brechts, sem eins helsta forsvarsmanns epísku skáldsögunnar á 20. öld, og numið af honum tiltekna frásagnartækni og þá kannski tileinkað sér um leið ýmislegt úr þankagangi hans. Hann hefði þá einkum lært af Der Dreigrosschenroman og smásagnasafninu Kalendergeschicbten, en ef til vill einnig af öðru bindi Die Geschichte vom Herrn Julius Casar.?) Sé þessi til- gáta rétt verður að túlka ýmis atriði Gerplu á annan veg en fyrr og raunar endurmeta söguna. Nú kynni einhver að hugsa sem svo: „Hvernig má það vera að Gerpla sem sannanlega er samin í anda fornrar íslenskrar frásagnarhefðar, þiggi tækni sína að nokkru frá þýskum 20. aldar höfundi, sem í ofanálag var kommúnisti? Hefur Halldór sjálfur ekki hvað eftir annað gefið í skyn að sagan sé uppgjör hans við sósíalismann?" Hugrenningum af þessu tagi langar mig til að reyna að svara með því að huga að frásagnarhætti sögunn- ar og túlka stöku atriði hennar. II Frásagnartími Gerplu er 20. öld en þegar sögumaður stígur fram í upphafi talar hann eins og hann væri miðaldaskáld eða skrásetjari. Hann mælir í 1. 285
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.