Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 37

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 37
Um beinfíStta menn staðan er til slíkra manna og enn má vænta að skoðanir lesenda séu skiptar. Hvernig sem því er farið, reynist fjórða atriðið rökrétt framhald hins þriðja; Vermundur lifir af eignunum og gjaldmiðill hans er vörur - sá sem lesið hefur almenna sögu hnýtur enn. Fimmta atriðið fyllir upp í þá lýsingu sem áður er komin og ber svo lymskufullt yfirbragð fornsögufrásagnar að vafamál er að margir lesendur sjái að svo komnu máli annað fyrir sér en kostulegan stórbónda, stjórnsaman, kvensaman og snjallan. En sjötta at- riðið tekur af allan vafa um hverjum manni skal lýst: auðhyggjan er kjarn- inn í hugmyndaheimi Vermundar ekki síður en Þorgils; kvensemi hans er merkileg, konur hans eru fjárfesting sem til er kostað eftir því hvaða arður fæst af þeim. Það sem á undan er komið, tekur stakkaskiptum, sé allt skoð- að í samhengi eins og til er ætlast. Hugmyndaflugið kann að fara af stað og spurningar sem þessar að vakna: „Hann (leturbr. bk.) var búsýslumaður „góður" - en hver vann verkin? hann var „vitur maður" en til hvers notaði hann viskuna? „hafði áttar konur margar og gert til sumra skyndibrullaup" - hvað varð um þær og allar hinar? Ljóst er af þessum lýsingum að höfðingjarnir eru ekki einfaldlega menn friðar. Lýsingarnar afhjúpa einingu andstæðnanna: hin skoplega kvensemi Vermundar felur í sér samfélagslegan harmleik; friðarhyggja Þorgils grund- vallast á gróðahyggju sem aftur heldur við samfélagsskipan er daglega sviptir fólk lífi í beinni eða óbeinni merkingu - eins og sagan sýnir best sjálf í atburðanna rás. Þeir félagar eru njörvaðir niður með tilliti til stétta- stöðu og sýnt er hvaða þróunarferli hefur markað þá. Skoði lesandinn lýs- ingarnar tvær í samhengi, stendur hann á endanum uppi með tvo dæmi- gerða fulltrúa efnastéttar 11. aldar sem eru hliðstæður að eignum og áhrif- um en andstæður að öðru leyti. Þeir eiga sér ólíkan hugmyndaheim og ólíkan lífsstíl þar eð stéttastaða þeirra er á ólíkan hátt til komin; þeir bera vitni um samfélag þar sem ríkir „sambland peninga og landaurabúskapar", þar sem skeið siðmenningar og hálfsiðunar mætist. 15) Lesendum er látið eftir að tengja nútíð og fortíð í kynningunum og deila má um hversu langt skal ganga í slíkum tengingum. Hins vegar getur naumast hjá því farið að hinar skipulögðu hliðstæður og andstæður veki at- hygli á því sem ósagt er látið: tengsla Þorgils Arasonar við fortíðina er hvergi getið. Og þá er varla órökrétt að sá sem nokkuð þekkir til íslensks samfélags og skrifa íslenskra sósíalista á ritunartíma Gerplu, sjái fyrir sér hina dæmigerðu tvennd íslenskrar borgarastéttar eftir heimsstyrjöldina síð- ari, annars vegar „the self-made man", drifinn áfram af gróðahyggjunni einni án nokkurra tengsla við sögu og menningu þjóðarinnar; hins vegar „gamla aristókratíið" sem stendur föstum fótum í fortíðinni og hefur að því skapi annað gildismat og annan hugmyndaheim en hinir nýríku efna- 291
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.