Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 104

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 104
Tímarit Máls og menningar urskin eða tjáning dularmáttar; allt hefur merkingarríka dýpt:„ . . .stund- um höfðu urrandi lénsvindar lamizt á mótum í drottinvaldi sem kannski fól mynd sína í hinum oddgnævu tindum ókleifum og bönnuðu öðrum en ein- mana vængbreiðum erni sem brýndi gogginn og bar tíðindi tindbúanum um einsemd skammlífra í veröldinni" (188). Hrikalegt fjalllendi kveikir kennd smæðar og einmanaleika, aðkenningu sem á einhvern hátt samsam- ast náttúrunni: „Stærð næturinnar tók á þeim, og þeir fundu hve smáir þeir voru þarna; og fundu að þeir voru ekki tveir einir heldur einn og annar til einn" (188). Náttúran flytur förumanninum boð líkt og fyrir goðkynjaða orðsendingu; „maðurinn" skynjar sárar en ella útlegð sína, fjarlægðina og vanmátt hins mennska. Stíll af þessu tagi einkennir Fugíinn allan og vekur ýmsar spurningar. Hlutdræg túlkun, blekkt sýn? Höfundurinn á að horfa og skrásetja síðan, sagði Alain Robbe-Grillet. Hann á að lýsa án þess að túlka því að dýptin er blekking. Skriftin á að vera róttæk aðgerð sem lýsir heiminum án sálfræðilegra eða heimspekilegra vís- ana: heiminum eins og hann er áður en hann verður eitthvað. Myndhvörf, sagði sami höfundur, skapa falskt samband og gefa til kynna að fyrirbærin séu annað en þau eru. Þau stofna samfélag með sjálfi og heimi, gæða dauða hluti lífi. Sé til dæmis sagt að fjall sé „tignarlegt" þá öðlast það persónuleika og fyllir manneskjuna lotningu: „Eg gleymi því að það er ég og aðeins ég sem reyni dapurleika eða einsemd; þessar kenndir umsnúast með skjótum hætti í djúplægan raunveruleika efnisheimsins" 29. Draumur um edens- tungu: hlutlaust og tært tungumál er spegli eilíf form hlutanna; draumur um að samræma það sem ósamrýmanlegt er: tungumálið og raunveruleik- ann. Alain Robbe-Grillet varð seinna meir ljóst að allt tungumál er mann- hverft í þeim skilningi að það felur ávallt í sér mannlegt frumlag, hagsmuni og stöðu þess sem skynjað hefur og talar síðan eða skrifar. I því ljósi er andstæða nafnskipta og myndhvarfa ekki jafn gagnger og virðist við fyrstu sýn. Roman Jakobsson notar lýsingu Tolstoys á sjálfsvígi Önnu Karenínu sem dæmi um nafnskiptatækni. Bendir á að þar sé listrænni athygli beint að smáatriði, handtösku söguhetjunnar. Það er rétt en slík lýsingatækni felur þó oft í sér tvöföldun merkingar, útvíkkun persónu, táknræna skírskotun. I skáldsögunni Upp við fossa (1900) eftir Þorgils gjallanda er eftirfarandi lýs- ing: Gróa dró vettlinginn af hægri hendi, hvítri og varmri, staldraði við og varp öndinni. Hann var fagur, gullbaugurinn á fingrinum, digur og rauðgljáandi; af engum vanefnum gerður30. Dregin er upp nærmynd og athyglinni síðan beint að baugnum sem 358
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.