Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 98

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1988, Blaðsíða 98
Tímarit Máls og menningar temps de la narration) og hins vegar skáldskapartími (le temps de la fiction)21. í hefðbundnum textum tengjast sviðin tvö yfirleitt á kerfisbund- inn hátt. Horft er frá láréttri nútíð niður til lóðréttrar fortíðar, þ.e. frásagn- arþáttur a samsvarar skáldskaparþætti a' í tíma. Oft eru venslin þó nokkuð flóknari. Gott dæmi er skáldsaga Gunnars Gunnarssonar, Salir eru einfald- ir. Hún deilist í átta kafla og greinir frá atburðum einnar viku. Hverjum degi er helgaður sérstakur kafli og fylgja þeir hver öðrum í tímaréttri röð. Sagt er frá í nútíð og sköpuð sú blekking að tími frásagnar og skáldskapar sé einn og hinn sami. Upphafskaflinn sker sig þó úr því hann vísar til þess sem á sér stað að morgni sjöunda dags. Sundrar á þann hátt blekkingunni og veldur því að vensl tímasviðanna eru skárétt í sögunni allri, að frásögnin vísar stöðugt aftur fyrir sig í tíma. Munstrið má setja upp á eftirfarandi hátt: frásagnartími__________________a b c d e f g h skáldskapartími Sé horft til smærri sneiða innan textans sést að vensl tímasviðanna eru til muna flóknari; mikið er um endurlit og fyrirboða sem rjúfa munstrið. Þess er þó jafnan gætt að röðunin brjóti ekki í bága við „forskilvitlegan" tíma- skilning: atvik eru tengd saman í röklegan söguþráð með nafnskiptum hætti. I hefðbundnum verkum ríkir oftast nær slíkt samræmi á milli tíma- sviða því að augljós mismunur stofnar hinni skáldlegu blekkingu í hættu. Athygli lesandans dregst þá um of að textanum sjálfum og framvindu hans. Slík er raunin með marga nútímatexta. Frásagnartími þeirra er oft þaninn út á kostnað skáldskapartíma sem stundum er nærfellt stöðvaður. I slíkum tilvikum er eins og línur þeirra teygist hvor í sína áttina. Hreyfing textans sjálfs tekur völdin af framrás sögunnar. Hið hefðbundna tímakerfi sundrast og annað verður til: margrætt, flotkennt og huglægt. Samhengi tímans virðist vera horfið eða öllu heldur hæfi vitundarinnar til að skilja það. Tím- inn er ekki lengur hlutlægur sannleikur heldur skynjun og tilfinning, af- stæð huglægni. I Fuglinum laða einstakar lýsingar að sér athygli lesandans svo að hann missir sjónar af samhenginu, hinu almenna, og hverfur nánast inn í það sem lýst er. Mynd umlykur aðrar myndir á fjölbreytilegan og skrautlegan hátt. Við fyrstu sýn virðist myndmálið kyrrstætt. Það tengist sjaldan sögulegri framvindu, sýnist sjálfu sér nógt, tímalaust. Svo er þó ekki sé grannt lesið. Dæmi: 352
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.