Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1995, Síða 91

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1995, Síða 91
mannanna af glöggsýni en ferðalangur í framandi landi. Hann hefur verið sviptur öllum merkimiðum öðrum en upprunanum og ef til vill fjárhags- stöðu og gengur þannig til fundar við þjóðerni sitt um leið og hann glöggvar sig á nýju samfélagi. Ferðalangnum lætur því vel að lýsa framandlega landinu á forsendum heimalands síns, eins og Stephan G. kvað: „Þó þú langförull legðir sérhvert land undir fót, bera hugur og hjarta samt þíns heimalands mót“. Reynsla og athuganir ferðalangsins verða að mestu leyti háðar þeim menningarviðmiðum sem hann hefur ffá heimalandi sínu eða öðrum þeim löndum sem hann hefur komist í kynni við. Óumflýjanlegir menningarlega skilyrtir/ordómar, jafnt meðvitaðir sem ómeðvitaðir, vilja því byrgja honum sýn á nýja samfélagið og villa um fýrir honum, því eins og Edward Said lýsir í bók sinni Orientalism hefur engum tekist að kippa fræðimanninum út úr því samhengi sem hann er sprottinn úr.3 Því miður, mun margur mann- fræðingurinn kvarta, getur forsnið gestsins orðið til þess að hann „ljúgi“ um samfélagið sem hann lýsir. „Útlendíngur sér fýrirbrigði manna ljósast, en hann dregur rángar ályktanir því hann þekkir ekki orsakir fyrirbrigðanna,“ skrifar Halldór Laxness í Afmenníngarástandi (s.l 1). Sigurður Nordal tekur í sama streng í íslenskri menningu: „Ef vér viljum fá greinagóð skil á einkenn- um annarra þjóða, [... ] mun niðurstaðan oft verða sú, að erlendir menn hafi séð þar margt og skihð skarplegar en þær sjálfar.“ (32) Halldór Laxness bendir hins vegar einnig á að heimamenn séu „oft miður hæfir til að skynja heild þá, sem þeir hrærast meðal, í ólitaðri birtu, það er að segja hlutdrægn- islaust.“ (11) Er þá einhver fær um að komast að innsta kjarna hlutanna? Samkvæmt ofanskráðu gæti það verið sá sem dvelur á landinu hálft sem gestur og neytir „í senn auga gestsins og kunnugleik[s] heimamannsins“, eins og Laxness orðaði það. Það getur verið innflytjandi eða nýr íbúi, sá sem hefur tveggja heima sýn, það er Janus, guðinn með andlitin tvö, annað gamalt, hitt ungt, og snúa í sína áttina hvort. Sýn hans er ávallt fersk og hann nýtur þess að vera „þar sem víðsýnið skín“. Er það furða þótt höfundar með þess konar eiginleika þyki einna nýstárlegastir og áleitnastir á tímum þjóðadeiglu. Tvísýni Að hafa sýn til tveggja menningarheima er að sumu leyti sambærilegt við að vera hvort tveggja í senn: barn og fullorðinn, innlendur og útlendur, jafnvel maður og kona. Þegar andstæður sem þessar ganga í gagnverkandi samband getur útkoman orðið nýtt merkingarsvið, fersk sýn og ný vídd, jafnvel barn í brók. Þar með er komin leið út úr tvenndarkerfi merkingarinnar, þar er TMM 1995:3 89
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.