Skírnir - 01.09.1987, Page 12

218
GUÐRUN KVARAN
SKÍRNIR
var mjög góður námsmaður. Hann var því sendur í latínuskólann í
Odense árið 1801 þar sem hann stundaði nám til ársins 1807 að
hann hélt til Kaupmannahafnar til frekara náms við háskólann.
I latínuskólanum hafði Rask meðal annarra þrjá frábæra kennara
sem áttu verulegan þátt í að móta skoðanir hans á tungumálum og
málfræði, sögu og heimspeki.
Sören N.J. Bloch (1772-1862) kenndi Rask dönsku og grísku.
Hann gaf árið 1803 út gríska málfræði, Det Grœske Sprogs Gram-
matik aldeles fra ny af bearbeidet, sem varð fyrirmynd að íslenzkri
málfræði Rasks.
Carl F. Degen (1766-1825) kenndi stærðfræði við latínuskólann,
og er talið að hann hafi einnig vakið áhuga Rasks á heimspeki
Kants. Degen hafði áhuga á málvísindum og orðsifjum og gaf út
bók sem nefnist Bidrag til de etymologiske Undersogelsers Theorie.
Þessi bók mun hafa haft talsverð áhrif á hugmyndir Rasks um orð-
sifjar.
Þriðji kennarinn var rektor skólans og hét Ludwig Heiber^
(1760-1818). Hann kenndi Rask latínu í þrjú ár og kynnti honum
bæði hugmyndir Herders og Adelungs um málvísindi (Diderich-
sen 1960:8-32; Markey 1976:XV-XVII).
I latínuskólanum eignaðist Rask fyrstu bók sína á íslenzku,
Heimskringlu, sem verðlaun fyrir iðni. Það var vorið 1805, og eftir
það eyddi hann frístundum sínum í að komast í gegnum textann.
Einu hjálpargögnin, sem hann hafði, voru dönsk og latnesk þýðing
á textanum. Eins og áður getur reyndi hann árangurslaust að verða
sér úti um orðabók Guðmundar Andréssonar, og svo fór að hann
bjó sér sjálfur bæði til málfræði og orðabók. Orðabókin var í
tveimur þykkum bindum, og að minnsta kosti þrír vina hans skrif-
uðu hana upp (Petersen 1834:6). Hún var lengi talin glötuð, en er
varðveitt í Arnasafni í Kaupmannahöfn (AM 251 8vo). Málfræðina'
vann hann þannig að hann skrifaði hjá sér allar þær orðmyndir sem
fyrir komu í textanum og athugaði gaumgæfilega í hvaða sambönd-
um þær stóðu. Þannig lærði hann smám saman föll nafnorða og tíð-
ir sagna og gat sett saman beygingarkerfi íslenzkunnar (Rask
1811:XL). Þessi málfræði Rasks er glötuð, en talið er að vinnu-
brögð hans hafi verið svipuð og við færeyska málfræði sem hann
skrifaði um 1808 (Bjerrum 1959:38; Skárup 1964). Rask mat ís-