Skírnir - 01.09.1987, Page 68

274
HELGA KRESS
SKÍRNIR
Finnur Jónsson gefur þeim einkunnarorðin „romantisk-teolog-
isk- anatomisk tojeri samt poetiske udgydelser“,9 og Björn M. Ol-
sen er algerlega viss í sinni sök þegar hann segir:
Það væri blindur maður, sém ekki sæi, að þessar málalengingar í M eru ekki
annað en klerklegar hugleiðingar („reflexionir") út af hinu einfalda efni,
sem stendur í Hb. Slíkar hugleiðingar ríða algerlega í bága við hinn ein-
falda, hlutlausa íslenzka sögustíl.10
í formála að útgáfu sögunnar í íslenzkum fornritum kveður mjög
við sama tón. Guðni Jónsson segir stíl sögunnar heiðan og fágaðan
„sem alla jafna á hinum betri sögum, að undanskildum fáeinum
mærðarfullum hugleiðingum eða fróðleiksgreinum, sem stinga
mjög í stúf við stíl sögunnar að öðru leyti“.H A öðrum stað í þess-
um formála skiptir Sigurður Nordal klausunum eftir efni í „„skáld-
lega“ spretti“, „guðrækilegar hugleiðingar og lærdómsklausur" og
„ýmiss konar athugasemdir um líffæri og lífeðlisfræði, oft næsta
fáránlegar“, og segir að þær komi „frásögninni yfirleitt sama sem
ekki við“.12
I doktorsriti sínu um Fóstbræðrasögu færir Jónas Kristjánsson
frekari rök að því að klausurnar séu upphaflegar í sögunni, og með
ítarlegum samanburði sýnir hann fram á tengsl þeirra við lær-
dómsstíl (einkum hefðarstíl og skrúðstíl) þýddra rita svo sem heil-
agramannasagna og riddarasagna, en á þeim stíl fór ekki að bera
fyrr en á síðari hluta 13. aldar.13 Andstætt Nordal telur því Jónas
söguna unga, eða frá því um aldamótin 1300.
Allir hafa nefndir fræðimenn litið á klausurnar sem lýti á sög-
unni, og það er engu líkara en Jónas Kristjánsson beinlínis harmi þá
niðurstöðu sína að þær hafi tilheyrt sögunni frá upphafi. En hann
segir:
Vera má að einhverjum þyki þetta þungbær niðurstaða og eigi bágt með að
trúa því að klausurnar - að minnsta kosti þær sem sérkennilegastar eru -
séu upprunalegar í sögunni. En ekki tjáir um slíkt að sakast.14
Tengsl klausna og lærðs stíls hugsar Jónas sér sem einhvers kon-
ar „áhrif“, og ekki verður betur séð en hann telji þau vera höfundi
að meira eða minna leyti ómeðvituð. Og er þetta í samræmi við