Skírnir - 01.09.1987, Blaðsíða 170

376
GUNNAR HARÐARSON
SKIRNIR
þessum sviðum virðist hann telja að menningararfurinn eða öllu
heldur fornritin hafi sín áhrif þrátt fyrir að þau séu öðrum þræði
ekki annað en viðfangsefni fræðimanna og þar með slitin úr tengsl-
um við hversdagslega menningu okkar. Nú er það ljóst að með því
að leggja áherslu á viðhorfin til menningararfsins hefur Halldór
hugsað sér að sneiða hjá þeirri tilhneigingu til að hlutgera menning-
ararfinn sem hann gerir að umtalsefni í grein sinni. En sjálfur fjallar
hann einmitt um menningararfinn eins og hann sé að lýsa stað-
reyndum sem unnt sé að ganga í kringum og skoða eins og hverja
aðra safngripi. Afleiðingin er sú að hann gerir ekki neina viðhlít-
andi grein fyrir viðhorfum okkar til menningararfsins, en lætur
þess í stað eins og menningararfurinn sé frjáls og óháður veruleiki
sem fari sínu fram óáreittur, mjakist eins og skriðjökull niður á lág-
lendi nútímans og varni andkaldur suðrænum skrautjurtum að
skjóta frjóöngum upp úr sandauðn íslenskrar menningar.
Fyrst víkur Halldór að máli fornritanna og segir að það sé al-
mennt talið fyrirmynd alls hins besta sem skrifað sé á íslensku.
Gallinn sé bara sá að fyrirsætan hafi tvö andlit, og geri málurunum
oft erfitt fyrir með því að setja þau upp til skiptis. Annað sé bros-
milt og frítt, en hitt bæði hart og skítt. Fornritin séu nefnilega ekki
bara skýr og gagnorð heldur í ofanálag mælikvarði á málsmekk og
stíl og setji þess vegna allri málnotkun rígþröngar skorður. Alltþað
sem ekki eigi sér beinar fyrirmyndir í fornritunum teljist ekki til ís-
lenskra bókmennta og þar með ekki til íslenskrar menningar. Með-
al þess telur greinarhöfundur að vísu ekki loðmullulegt þrugl,
heldur greiningu, rökræðu, hvatningu, bænir og boðun. Vegna
áhrifa menningararfsins hafi auk þess ekki skapast nein hefð fyrir
ritgerðarsmíð, né heldur málefnadeilum, hvað þá hugarflugi, sem
greinarhöfundur kallar fantasíu. En þetta eru vitaskuld ranghug-
myndir. Fornritin eru ekki bara sögur. Um hvatningu, bænir og
boðun er gnótt dæma í hinum forna menningararfi og sömuleiðis
um málefnadeilur. Hugarflugið vantar ekki í ævintýrum og forn-
eskjusögum og um nákvæma greiningu nægir að vísa í forðabúr
lagamálsins og til Fyrstu málfræðiritgerðarinnar og annarra fræði-
rita og sama gildir um rökræður. Þá er aðeins ritgerðarsmíðin eftir,
en hún er tímaskekkja, því að ritgerðarsmíð fóru Evrópubúar ekki
að stunda fyrr en á 16. öld og þess vegna ekki von að nein hefð í rit-