Skírnir - 01.09.1987, Page 173

SKÍRNIR
SKÍRNISMÁL
379
mennta- og hugsunarhefð er yfirleitt að finna með íslendingum ber
því að leita róta hennar í Danmörku!
Samband menningararfs og stjórnmálaskyldu
Um samband menningararfs og stjórmálaskyldu fjallar Halldór
ekki að neinu marki í grein sinni, enda láist honum að gera ná-
kvæma grein fyrir því sem hann á við með orðinu „stjórnmála-
skylda“. En séu reglurnar um viðmiðun við mál fornritanna hafðar
í heiðri virðist merking orðalagsins að menningararfurinn sé
grundvöllur stjórnmálaskyldunnar vera sú að Island sé þjódríki.
Þegar talað er um samband menningararfs og stjórnmálaskyldu er
því átt við samband þjóðar og ríkis. Menningargagnrýni Halldórs
er því í raun réttri gagnrýni á hugmyndina um þjóðríki. En um
hana vantar alla umfjöllun í grein hans. Hér skal að vísu ekki ráðist
í að bæta um betur, aðeins vikið að einu atriði í niðurstöðu greinar-
höfundar. Niðurstaðan er reyndar ekki önnur en sú staðhæfing að
„stjórnmálaskyldan verður ekki reist á menningararfinum, né
heldur á neinum staðreyndum öðrum, eins og þegar er ljóst af þeim
sannindum, að það sem er ákveður ekki hvað á að vera og bindur
mönnum því engar skyldur“.
Halldór lítur sem sagt á menningararfinn sem staðreynd. En
menningararfur er ekki staðreynd, heldur verðmæti. Málið snýst
ekki um staðreyndir, heldur gildi. Vegna þess að arfurinn er gildi
og verðmæti, tengist hann stjórnmálasviðinu og verður einn hluti
þess sem pólitísk afstaða manna hlýtur að ráðast af. Menningararf-
urinn ræður að vísu ekki því sem við gerum en við komumst hins
vegar ekki hjá því að taka afstöðu til hans fremur en annarra þátta
menningar okkar yfirleitt. íslensku máli er þannig háttað að við
getum lesið fornritin á þeirra eigin tungu, okkar tungu. Við þurfum
ekki að styðjast við þýðingar. íhaldssemi í málpólitík er því ákveð-
ið gildi í íslenskri menningu. Með þessu eru jafnframt tryggð
ákveðin tengsl við söguna og fortíðina, sem hljóta líka að hafa sitt
gildi. Síðast en ekki síst hlýtur afstaða okkar gagnvart menningar-
arfinum að vera þáttur í siðferðilegri og pólitískri afstöðu okkar og
almennri lífssýn. Það eru ekki aðrir en íslendingar sem geta varð-
veitt og ávaxtað íslenskan menningararf.
Þegar ríkjandi viðhorf til menningararfsins ber á góma er oft