Ritröð Guðfræðistofnunar - 01.01.2013, Page 143

daglegt líf manna, heldur eru einstaklingar hlutar þess við fæðingu.“89 Þeim
þunna frakka trúarlegs siðgæðis, sem Baxter klæddi menn í, reynist nútíma-
mönnum auðvelt að varpa af sér. Innan púrítanismans setti handanveran,
í krafti kenningarinnar um náðarútvalningu, varnarmúr um hérveruna og
breytni manna. í kapítalisma nútímans er þessi múr rofmn og vinnusiðferðið
tekið yfir án skírskotunar í handanveru.
Weber færir nánari rök fyrir þessu í tveimur greinum þar sem greind eru
félagsleg áhrif sértrúarhópa og sýnt hvernig innan þeirra eru gerðar strangar
siðferðilegar kröfur. Það eitt að tilheyra slíku trúfélagi veitir því mönnum
trúverðugleika og traust, sem nær langt út fyrir raðir hópsins. Innan
samfélagsins öðlast meðlimir slíks hóps almennt virðingu sem ábyrgir aðilar
og menn gefa sér að þeir rísi undir því trausti sem til þeirra er borið. Weber
tekur dæmi um þetta af þýskum lækni. Hann var nýbúinn að opna stofu
í borg í Ohio í Bandaríkjunum og furðaði sig á því er sjúklingur gat þess,
óumbeðinn, að hann tilheyrði kirkju baptista þar í borg. Þessi yfirlýsing áleit
læknirinn að hefði lítið að gera með sjúkdóm viðkomandi eða meðhöndlun
hans. Þegar hann grennslaðist svo fyrir um ástæðu þessarar yfirlýsingar hjá
kollega sínum þar í borg, var honum sagt að með yfirlýsingunni væri tjáð
að sjúklingurinn myndi borga fyrir veitta þjónustu.90 Aðild viðkomandi
að söfnuðinum jafngilti staðfestingu um traust í viðskiptum. Aftur á móti
má draga þá ályktun að ef menn tilheyrðu engum söfnuði, stafaði það af
því að viðkomandi væri það um megn að standast þær siðferðilegu kröfur
sem söfnuðir gerðu. Aðild að söfnuði væri því í Bandaríkjunum félagsleg
nauðsyn fyrir trúverðugleika manna. Þessi staðreynd skýrir að mati Webers
hve fólk í Bandaríkjunum er viljugt til að borga til safnaðar síns og styrkir
enn frekar það vinnusiðferði sem siðbótin gat af sér.91
Niðurstaða
Weber leitast við í riti sínu, Siðferði mótmælenda og auðhyggjan, að draga
fram þátt vinnusiðferðis mótmælenda í mótun kapítalísks samfélags. Ahersla
hvílir á þeim meginþáttum sem móta vestræna menningu og tengsl þeirra
við félagslega og efnahagslega uppbyggingu samfélagsins. Weber bindur
rannsókn sína ekki við óhlutbundin kerfi, heldur persónur og störf þeirra.
Þannig séð eru það ekki kirkjudeildir eða trúarhreyfingar mótmælenda,
89 Max Weber, Die protestantische Ethik und der Geist des Kapitalismus, 200 [203].
90 Max Weber, Die protestantische Ethik und der Geist des Kapitalismus, 278 [209]; 311.
91 Max Weber, Die protestantische Ethik und der Geist des Kapitalismus, 282 [214]; 309-331.
141