Skírnir - 01.04.1912, Blaðsíða 10

106
Skáldspekingurinn Jean-Marie Guyau.
sjóndeildarhringurinn raunar æði þröngur, en hann smá-
víkkar, eftir því sem vit og þekking vex. I fyrstu lifum
vér svo að segja innan fjögra veggja. Svo förum vér að
gægjast út fyrir, út á hlaðið, út yfir túnið, upp eftir hlíð-
inni og upp á fjallið. Og af fjallinu lítum vér yfir land-
ið, en þaðan fáum vér hugmyndir vorar um lönd og höf.
-Og að 8Íðustu reynum vér að skapa oss hugmyndir um
heiminn og alla tilveruna. Svo mikil er frjósemi andans.
En frjósemi tilfinninganna er engu minni. Vér höf-
um fleiri tár en þau, sem vér þurfum til eigin þjáninga
vorra. Oleði og hrygð leita oftast út á við til samfélags
við aðra og þetta samfélag getur orðið æ stærra og stærra.
I fyrstu er það bundið föður og móður, bróður og systur
og einstöku ástvinum. Svo fer það að ná til vina og
kunningja og nær oft ekki lengra. Hjá flestum nær þó
samúðartilfinnningin til stéttarinnar og jafnvel þjóðarinn-
ar. Og til eru þeir menn, er bera alt mannlegt fyrii-
brjósti sér, hafa hluttekning með öllu því, sem lífs er.
En þetta sýnir, að einnig tilfinningin getur þanið sig.
En með tilfinning og hugsun fer oftast viljinn. Sá
sem hugsar mest um sjálfan sig og sinn hag, verður
fljótt síngjarn og sérdrægur. En sá sem hefir mætur og
ást á öðrum og finnur til með þeim, mun einnig starfa
fyrir þá. Það fer að miklu leyti eftir tilfinningum manns-
ins hversu víðfeðminn hann er. En hvort sem samúð
mannsins nær nú langt eða stutt, er starfið ærið margvís-
legt og kvíslast og skiftist ávalt meir og meir eftir því
sem þjóðfélagslífið verður margbrotnara. Og þó menn með
vinnu sinni hugsi ekki um annað en að starfa sjálfum sér
í hag, verður ávalt gagn að vinnu þeirra fyrir aðra, þvi
að mannlegt félag er eins og ein samfeld heild, þar sem
hvað bindur annað.
Upp af mannfélaginu og hinum sýnilega heimi rís
að síðustu hugsunin um samfélag allra skynsemigæddra
vera og hugsunin um framlenging lífsins til eilífðarinnar.
Þar hefst heimur trúarinnar. Hann hvílir einnig á sömu
viðleitninni og sömu óskinni, óskinni um vöxt og viðhald