Ritmennt - 01.01.2003, Síða 104

Ritmennt - 01.01.2003, Síða 104
HRAFN SVEINBJARNARSON RITMENNT falla kynne med eyde ad forsvara sig med, ad hafa frammqvæmt þad þeim fyrer skrifada med hinne mestu árvekne og uppápössun, i allann máta. 8vo Ef þeir hier i möte forsiá sig, sofa, edur i annann máta finnast ad vera övarúdarsamer á þeirra vakt, meiga þeir vænta tiltals og straffs efter kríngumstædunum. 9no Þegar þeir so lejdes þiena ærlega og trú- lega, sem þeir (eftir ádur sögdu) sídan kunna med gödre samvitsku ad forsvara, niöta þeir þeim tilsagdra launa. Reykiavík d. 3. Oct. 1778. H.C. Christensen.48 Margt er óljóst um uppruna þessa afrits, en í sömu öskju er að finna ýmsan tíning varð- andi valctarana í Reykjavík, m.a. „Udskrift af Protocollen ved Reikevigs Fabriqve for Aaret 1785 under Num 56" þar sem Gísli Brandsson vökumaður er nefndur. Þessi pró- tokoll Innréttinganna virðist glataður, en hugsanlegt má telja að það sem hér er prent- að að ofan, afritið af útdrætti þeim sem Christensen lét Sunckenberg kaupmanni í té, hafi einnig verið skrifað upp úr honum. Tilgangurinn með þessu afriti liggur elclci í augum uppi því Johan Christian Suncken- berg tólc við hlutverki Christensens 1783 og hefði Sunclcenberg átt að hafa sama aðgang að prótolcolli og skjölum verksmiðjunnar og forveri hans. Auk þess er erfitt að átta sig á því hvers vegna og hvenær allt efni um vaktarana hefur lent í einum palclca eða öskju í skjalasafninu.49 Lögreglan og slökkviliðið í Reykjavík á sögu sína að relcja til valctaranna. Hlutverk valctaranna var að ganga um bæinn, vakta báta og hús og hafa eftirlit með eldi, ljósi, þjófnaði eða öðrum slcaða sem lcynni að verða að næturlagi. Um allar óvenjulegar mannaferðir, harlc, hávaða eða annað óslcikkanlegt áttu þeir að gefa skýrslu til Christensens forstjóra Innréttinganna. Elclci er talað um neina valdbeitingu í instrúxi valctaranna enda höfðu þeir elclci lögreglu- vald fremur en forstjóri Innréttinganna. Það var hins vegar hlutverlc forstjórans að gæta eigna Innréttinganna og til þess voru valct- ararnir slcipaðir.50 Samkvæmt valctarainstrúxinu slcyldi valctin hefjast á lcvöldin eftir árstíma og ákvörðun Christensens. I instrúxinu, sem dagsett er 3. olctóber, stendur að valctin hefj- ist þá klukkan átta á kvöldin og slcyldu valctararnir lcoma klukkustund fyrr til vinnu og vera á vaktinni fram yfir klukkan sjö um morguninn og eftir því sem Christensen álcvað frekar. íslensku valctar- arnir virðast hafa átt að standa vaktina leng- ur en erlendir starfsbræður þeirra sem slcýrist af því að dagur verður slcemmri á ís- landi. Þess ber þó að geta að vakttími valct- aranna í Kaupmannahöfn var breytilegur eftir því hvenær skyggja tók og hvenær tók að birta af degi á hverjum árstíma (sjá töflu hér á eftir). Vafalaust hefur þetta verið lílct í 48 Borgarslcjalasafn, Reikevigs Vægtervæsen 1791- 1813. 49 Þetta lcynni að vera dæmi um þann vanda sem fylg- ir íslenskum skjalasöfnum þegar flokkunarástríða manna hefur orðið til þess að heimildir eru rifnar úr upprunalegu samhengi og lagðar í haug með „sams konar" eða áþekkum skjölum úr öðrum átt- um. Heimildagildi slíkra skjalasafna er mjög skert. Með upprunareglunni (próveníensreglunni), sem sagnfræðileg skjalavarsla hefur í heiðri, er hins veg- ar lögð áhersla á að varðveita skjöl í sínu uppruna- lega samhengi til að varðveita heimildagildi þeirra. 50 Sbr. „Instruction for Fabrikmesteren ved Reykja- viks Fabrik i Island" 1. júní 1784. Lovsamling for Island 5. bindi (1855) bls. 81. í 2. grein kemur fram að Sunckenberg kaupmaður í Hólminum ber einn- ig ábyrgð á þessu. Christensen forveri hans hefur væntanlega verið í sömu sporum. 100
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168

x

Ritmennt

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Ritmennt
https://timarit.is/publication/859

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.