Læknaneminn - 01.04.1994, Page 151

Læknaneminn - 01.04.1994, Page 151
ÞUNGLYNDI OG ORLYNDI EFTIR HEILABLÓÐFALL Engilbert Sigurðsson1 Halldór Kolbeinsson2 INNGANGUR í HLUTFALLI VIÐ hækkandi meðalaldur hefur algengi heilablóðfalls ("stroke") farið vaxandi í Evrópu á síðustu áratugum. Bætt greining og meðferð háþrýstings, algengustu hjartsláttartruflana og helstu áhættuþátta æðakölkunar (útæða- og kransæðasjúkdóms) hefur þó leitt til lækkunar á nýgengi heilablóðfalls í flestum löndum Vestur- Evrópu á níunda áratugnum. Hið sama á þó ekki við um nokkur lönd í Mið-Evrópu né heldur um lönd Austur-Evrópu þar sem nýgengið hefur haldið áfram aðvaxa. Heilablóðfall er hér notað sem þýðing á enska orðinu "stroke", en það er skilgreint sem (skyndileg) staðbundin brottfallseinkenni vegna æðastíflu eða æðalekasemvaraí að minnstakosti 24klukkustundir. Skilgreiningin er klínísk og endurspeglar í raun margvíslega meingerð. Sambærileg einkenni geta komið fram vegna hratt vaxandi æxlis eða ígerðar í heila þótt þá sé ekki um heilablóðfall að ræða samkvæmt hefðbundinni klinískri notkun hugtaksins. Heilaæðasjúkdómar skiptast í æðastíflur, vegna segamyndunar á staðnum eða blóðreksstí flu og æðaleka sem getur verið í heilavef (starfsvefjarblæðing) eða milli heilahimna (heilamengisblæðingar: epidural blæðing, subdural blæðing, subarachnoidal blæðing). Um 80% heilablóðfalla má rekja til segamyndunar, ‘Höfundur varformaður FÚL '92-'93 og starfar nú sem deildarlœknir á geðdeild Borgarspítala. 2Höfundur ersérfrœðingur í geðlœkningum ogstarfar á geðdei/d Borgarspitala. en afganginn til heila- og heilamengisblæðinga (1). Almennt eru sjúklingar sem hafa fengið heilamengisblæðingu ekki taldir með í rannsóknum á einkennum þunglyndis og örlyndis eftir heilablóðfall, heldur er þá eingöngu vísað til sjúklinga sem hafa fengið staðbundna blæðingu eða blóðþurrð í heila. A Bretlandi hefur verið áætlað að 2 af hverjum þúsund íbúum fái heilablóðfall árlega (2), þ.e. nýgengið nemur 200/100.000/ár. A.m.k. 2 afhverjum þremur eru taldir lifa áfallið af. Árleg dánartíðni er því um 70/100.000 íbúa, en hefur farið lækkandi á síðustu árum. Algengi heilablóðfalls í Bretlandi er talið vera um 500/100.000 íbúa (0,5%) (2). Ef algengið er svipað hér á landi hafa um 1300 núlifandi íslendingar fengið heilablóðfall. Rösklega þriðjungur þeirra sem lifa af verða öðrum háðir um athafnir daglegs lífs. Rannsóknir benda til þess að 30-50% þessara einstaklinga finni fyrir þunglyndiseinkennum og a.m.k. helmingur þeirra uppfylli skilmerki djúprar geðlægðar (major depressive disorder) skv. DSM IIIR (3). Einkennin koma oftast fram á fyrstu 2 mánuðunum eftir heilablóðfallið og eru meiri og algengari en hjá sjúklingum með skerta starfsgetu af völdum annama sjúkdóma eða slysa (4). Önnur geðræn einkenni sem oft koma fram í einhverjum mæli eru skilvitlegar truflanir svo sem minnisskerðing, einkenni heilabilunar, örlyndi ("manía"),skapgerðarbreytingarogsturlunareinkenni með aðsóknarkennd og djúpstæðum persónuleikabreytingum. Þessi einkenni geta verið meira hamlandi við endurhæfmgu sjúklingsins en skert hreyfigeta, skyntruflun, taltruflun (afasia), truflun á úrvinnslu skynjunar (agnosia) eða færnisröskun (apraxia) sem hann kann að verða fyrir. LÆKNANEMINN 1 1994 47. árg. 137
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148
Page 149
Page 150
Page 151
Page 152
Page 153
Page 154
Page 155
Page 156
Page 157
Page 158
Page 159
Page 160
Page 161
Page 162
Page 163
Page 164
Page 165
Page 166
Page 167
Page 168
Page 169
Page 170
Page 171
Page 172
Page 173
Page 174
Page 175
Page 176
Page 177
Page 178
Page 179
Page 180
Page 181
Page 182

x

Læknaneminn

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Læknaneminn
https://timarit.is/publication/1885

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.